+ Yorum Gönder
Okul ve Eğitim ve Coğrafya Forumunda Dünyanın İç Yapısı Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Suskun Karizma
    Devamlı Üye

    Dünyanın İç Yapısı








    Dünyanın İç Yapısı hakkında bilgi

    Dünya kalınlık yoğunluk ve sıcaklıkları farklı iç içe geçmiş çeşitli katmanlardan oluşmuştur. Bu katmanların özellikleri hakkında bilgi edinilirken deprem dalgalarından yararlanılır.

    Çekirdek
    Manto
    Taşküre (Litosfer)

    Deprem Dalgaları


    Deprem dalgaları farklı dalga boylarını göstermektedir. Deprem dalgaları yoğun tabakalardan geçerken dalga boyları küçülür titreşim sayısı artar. Yoğunluğu az olan tabakalarda ise dalga boyu uzar titreşim sayısı azalır.
    Çekirdek :

    Yoğunluk ve ağırlık bakımından en ağır elementlerin bulunduğu bölümdür. Dünya’nın en iç bölümünü oluşturan çekirdeğin 5120-2890 km’ler arasındaki kısmına dış çekirdek 6371-5150 km’ler arasındaki kısmına iç çekirdek denir. İç çekirdekte bulunan demir-nikel karışımı çok yüksek basınç ve sıcaklık etkisiyle kristal haldedir. Dış çekirdekte ise bu karışım ergimiş haldedir.

    Manto

    Dünyanın İç Yapısı hakkında bilgi.gif

    Litosfer ile çekirdek arasındaki katmandır. 100-2890 km’ler arasında bulunan mantonun yoğunluğu 33-55 g/cm3 sıcaklığı 1900-3700 °C arasında değişir. Manto yer hacminin en büyük bölümünü oluşturur. Yapısında silisyum magnezyum nikel ve demir bulunmaktadır. Mantonun üst kesimi yüksek sıcaklık ve basınçtan dolayı plastiki özellik gösterir. Alt kesimleri ise sıvı halde bulunur. Bu nedenle mantoda sürekli olarak alçalıcı-yükselici hareketler görülür.


    Mantodaki Alçalıcı-Yükselici Hareketler

    Mantonun alt ve üst kısımlarındaki yoğunluk farkı nedeniyle magma adı verilen kızgın akıcı madde yerkabuğuna doğru yükselir. Yoğunluğun arttığı bölümlerde ise magma yerin içine doğru sokulur.



    Taşküre (Litosfer)

    Mantonun üstünde yer alan ve yeryüzüne kadar uzanan katmandır.

    Kalınlığı ortalama 100 km’dir.

    Taşküre’nin ortalama 35 km’lik üst bölümüne yerkabuğu denir.

    Daha çok silisyum ve alüminyum bileşimindeki taşlardan oluşması nedeniyle sial de denir.

    Yerkabuğunun altındaki bölüme ise silisyum ve magnezyumdan oluştuğu için sima denir.

    Sial okyanus tabanlarında incelir yer yer kaybolur.

    Örneğin Büyük Okyanus tabanının bazı bölümlerinde sial görülmez.

    Yeryüzünden yerin derinliklerine inildikçe 33 m’de bir sıcaklık 1 °C artar. Buna jeoterm basamağı denir.



    Kıtalar ve Okyanuslar



    Yeryüzünün üst bölümü kara parçalarından ve su kütlelerinden oluşmuştur. Denizlerin ortasında çok büyük birer ada gibi duran kara kütlelerine kıta denir. Kuzey Yarım Küre’de karalar Güney Yarım Küre’den daha geniş yer kaplar. Asya Avrupa Kuzey Amerika’nın tamamı ve Afrika’nın büyük bir bölümü Kuzey Yarım Küre’de yer alır. Güney Amerika’nın ve Afrika’nın büyük bir bölümü Avustralya ve çevresindeki adalarla Antartika kıtası Güney Yarım Küre’de bulunur. Yeryüzünün yaklaşık ¾’ü sularla kaplıdır. Kıtaların birbirinden ayıran büyük su kütlelerine okyanus denir.



    Kara ve Denizlerin Farklı Dağılışının Sonuçları



    Karaların Kuzey Yarım Küre’de daha fazla yer kaplaması nedeniyle Kuzey Yarım Küre’de;

    Yıllık sıcaklık ortalaması daha yüksektir.
    Sıcaklık farkları daha belirgindir.
    Eş sıcaklık eğrileri enlemlerden daha fazla sapma gösterir.
    Kıtalar arası ulaşım daha kolaydır.
    Nüfus daha kalabalıktır.
    Kültürlerin gelişmesi ve yayılması daha kolaydır.
    Ekonomi daha hızlı ve daha çok gelişmiştir.


    Hipsografik Eğri



    Yeryüzünün yükseklik ve derinlik basamaklarını gösteren eğridir.



    Kıta Platformu : Derin deniz platformundan sonra yüksek dağlar ile kıyı ovaları arasındaki en geniş bölümdür.



    Karaların Ortalama Yüksekliği : Karaların ortalama yüksekliği 1000 m dir. Dünya’nın en yüksek yeri deniz seviyesinden 8840 m yükseklikteki Everest Tepesi’dir.



    Kıta Sahanlığı : Deniz seviyesinin altında kıyı çizgisinden -200 m derine kadar inen bölüme kıta sahanlığı (şelf) denir. Şelf kıtaların su altında kalmış bölümleri sayılır.



    Kıta Yamacı : Şelf ile derin deniz platformunu birbirine bağlayan bölümdür.



    Denizlerin Ortalama Derinliği : Denizlerin ortalama derinliği 4000 m dir. Dünya’nın en derin yeri olan Mariana Çukuru denzi seviyesinden 11.035 m derinliktedir.



    Derin Deniz Platformu : Kıta yamaçları ile çevrelenmiş ortalama derinliği 6000 m olan yeryüzünün en geniş bölümüdür.



    Derin Deniz Çukurları : Sima üzerinde hareket eden kıtaların birbirine çarptıkları yerlerde bulunur. Yeryüzünün en dar bölümüdür.



    Yerkabuğunu Oluşturan Taşlar



    Yerkabuğunun ana malzemesi taşlardır. Çeşitli minerallerden ve organik maddelerden oluşan katı doğal maddelere taş ya da kayaç denir. Yer üstünde ve içinde bulunan tüm taşların kökeni magmadır. Ancak bu taşların bir kısmı bazı olaylar sonucu değişik özellikler kazanarak çeşitli adlar almıştır. Oluşumlarına göre taşlar üç grupta toplanır.

    Püskürük (Volkanik) Taşlar
    Tortul Taşlar
    Başkalaşmış (Metamorfik) Taşlar


    Püskürük (Volkanik) Taşlar


    Magmanın yeryüzünde ya da yeryüzüne yakın yerlerde soğumasıyla oluşan taşlardır.

    Katılaşım taşları adı da verilen püskürük taşlar magmanın soğuduğu yere göre iki gruba ayrılır.



    § Dış Püskürük Taşlar

    § İç Püskürük Taşlar



    Dış Püskürük Taşlar


    Magmanın yeryüzüne çıkıp yeryüzünde soğumasıyla oluşan taşlardır. Soğumaları kısa sürede gerçekleştiği için Küçük kristalli olurlar. Dış püskürük taşların en tanınmış örnekleri bazalt andezit obsidyen ve volkanik tüftür.

    Bazalt : Koyu gri ve siyah renklerde olan dış püskürük bir taştır. Mineralleri ince taneli olduğu için ancak mikroskopla görülebilir. Bazalt demir içerir. Bu nedenle ağır bir taştır

    Andezit : Eflatun mor pembemsi renkli dış püskürük bir taştır. Ankara taşı da denir. Dağıldığında killi topraklar oluşur.


    Obsidyen (Volkan Camı) : Siyah kahverengi yeşil renkli ve parlak dış püskürük bir taştır. Magmanın yer yüzüne çıktığında aniden soğuması ile oluşur. Bu nedenle camsı görünüme sahiptir.

    Volkanik Tüf : Volkanlardan çıkan kül ve irili ufaklı parçaların üst üste yığılarak yapışması ile oluşan taşlara volkan tüfü denir.


    İç Püskürük Taşlar

    Magmanın yeryüzünün derinliklerinde soğuyup katılaşmasıyla oluşan taşlardır. Soğuma yavaş olduğundan iç püskürükler iri kristalli olurlar. İç püskürük taşların en tanınmış örnekleri granit siyenit ve diyorittir.

    Granit : İç püskürük bir taştır. Kuvars mika ve feldspat mineralleri içerir. Taneli olması nedeniyle mineralleri kolayca görülür. Çatlağı çok olan granit kolayca dağılır oluşan kuma arena denir.

    Siyenit : Yeşilimsi pembemsi renkli iç püskürük bir taştır. Adını Mısır’daki Syene (Asuvan) kentinden almıştır. Siyenit dağılınca kil oluşur.



    Diyorit : Birbirinden gözle kolayca ayrılabilen açık ve koyu renkli minerallerden oluşan iç püskürük bir taştır. İri taneli olanları ince tanelilere göre daha kolay dağılır.

    Tortul Taşlar


    Denizlerde göllerde ve çukur yerlerde meydana gelen tortulanma ve çökelmelerle oluşan taşlardır. Tortul taşların yaşı içerdikleri fosillerle belirlenir. Tortul taşlar tortullanmanın çeşidine göre 3 gruba ayrılır.


    Kimyasal Tortul Taşlar
    Organik Tortul Taşlar
    Fiziksel Tortul Taşlar


    Fosil : Jeolojik devirler boyunca yaşamış canlıların taşlamış kalıntılarına fosil denir.



    Kimyasal Tortul Taşlar



    Suda erime özelliğine sahip taşların suda eriyerek başka alanlara taşınıp tortulanması ile oluşur. Kimyasal tortul taşların en tanınmış örnekleri jips traverten kireç taşı (kalker) çakmaktaşı (silex)’dır.



    Jips (Alçıtaşı) : Beyaz renkli tırnakla çizilebilen kimyasal tortul bir taştır. Alçıtaşı olarak da isimlendirilir.



    Traverten : Kalsiyum biokarbonatlı yer altı sularının mağara boşluklarında veya yeryüzüne çıktıkları yerlerde içlerindeki kalsiyum karbonatın çökelmesi sonucu oluşan kimyasal tortul bir taştır.



    Kalker (Kireçtaşı) : Deniz ve okyanus havzalarında erimiş halde bulunan kirecin çökelmesi ve taşlaşması sonucu oluşan taştır.



    Çakmaktaşı (Silex) : Denizlerde eriyik halde bulunan silisyum dioksitin (SİO2) çökelmesi ile oluşan taştır. Kahverengi gri beyaz siyah renkleri bulunur. Çok sert olması ve düzgün yüzeyler halinde kırılması nedeniyle ilkel insanlar tarafından alet yapımında kullanılmıştır.



    Organik Tortul Taşlar



    Bitki ya da hayvan kalıntılarının belli ortamlarda birikmesi ve zamanla taşlaşması sonucu oluşur. Organik tortul taşların en tanınmış örnekleri mercan kalkeri tebeşir ve kömürdür.



    Mercan Kalkeri : Mercan iskeletlerinden oluşan organik bir taştır. Temiz sıcak ve derinliğin az olduğu denizlerde bulunur. Ada kenarlarında topluluk oluşturanlara atol denir. Kıyı yakınlarında olanlar ise mercan resifleridir.



    Tebeşir : Derin deniz canlıları olan tek hücreli Globugerina (Globijerina)’ların birikimi sonucu oluşur. Saf yumuşak kolay dağılabilen bir kalkerdir. Gözenekli olduğu için suyu kolay geçirir.



    Kömür : Bitkiler öldükten sonra bakteriler etkisiyle değişime uğrar. Eğer su altında kalarak değişime uğrarsa C (karbon) miktarı artarak kömürleşme başlar. C miktarı % 60 ise turba C miktarı % 70 ise linyit C miktarı % 80 – 90 ise taş kömürü C miktarı % 94 ise antrasit adını alır.










  2. Ömer
    Devamlı Üye





    Dünyanın iç yapısı belli katmanlardan oluşmaktadır dünyanın iç ten dışına doğru gidildikçe dünya soğumaya başlar dünyanın iç kesimi ateşle kaplıdır .




+ Yorum Gönder