+ Yorum Gönder
Okul ve Eğitim ve Coğrafya Forumunda Akarsu Aşındırma Şekilleri Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Dr Zeynep
    Bayan Üye

    Akarsu Aşındırma Şekilleri









    Akarsu Aşındırma Şekilleri Nelerdir ?
    Akarsu Aşındırma Şekilleri Nelerdir.gif
    1. Çağlayan (Şelale)

    Akarsu yatağı üzerinde bulunan basamaklara çağlayan denir.

    2. Dev Kazanı

    Çağlayanların döküldüğü yerde oluşturdukları çukurluklara dev kazanı denir.

    3. Vadiler


    Akarsuyun içinde aktığı ve deniz veya taban seviyesine doğru sürekli alçalan oluğa vadi denir.

    Vadiler; Akarsu vadisinde yer alan kayaçların yapısına, yer şekillerinin özelliklerine ve akarsuyun aşındırma gücüne göre farklı şekiller alırlar.

    a. Çentik Vadi

    Akarsuların kaynak kısmına yakın yerlerde görülen V harfi şeklinde dar ve derin vadilerdir.

    Yükselmiş alanlarda ilk olarak çentik vadiler görülür. Bu nedenle toptan yükselmiş olan Türkiye’de fazla rastlanır.

    b. Boğaz Vadi

    Genellikle dağlık alanları ikiye bölen dar ve derin vadilerdir. Tabanları yoktur, yamaçlarında eğim ve derine doğru aşındırma fazladır.

    Ülkemizde Toros ve Kuzey Anadolu Dağları’nı aşan akarsular genellikle bu özelliktedir.

    c. Yatık Yamaçlı Vadi (Asimetrik Vadi)

    Farklı sertlik özelliğine sahip kayaçların sınırında akan akarsular yumuşak yamaçları kolay aşındırırken, sert yamaçları zor aşındırır. Bu şekilde oluşmuş vadilere denir.

    d. Kanyon Vadi

    Sert ve yumuşak kayaçların alt alta sıralandığı alanlarda görülen basamaklı yapıdaki vadilerdir.

    Türkiye’de Akdeniz Bölgesi’nde yaygındır.

    e. Menderes

    Akarsuların eğimi azaldığında hızı da azalır ve taşıdığı materyalin bir kısmını bırakmak zorunda kalır. Azalan enerjisine bağlı su kıvrımları oluşturarak akar. Bu tip vadilere menderes denir.

    Mendereslerin bu salınımları ovaların sürekli olarak alüvyonlarla beslenmesini sağlar, bu da ovada verimi arttırır.

    NOT: Hem biriktirme hem aşındırma yapılmaktadır. Biriken kısma yığınak, aşınan kısma çaprak denir.

    f. Geniş Tabanlı Vadi
    Akarsuyun yatak eğiminin azaldığı daha çok aşağı kesimlerinde görülen ve yana aşındırmanın fazla olduğu vadilerdir.

    Bu tip vadiler zamanla akarsu boyu ovalarına dönüşür.

    g. Seki (Taraça)

    Vadi yamaçlarında görülen ve eski akarsu yatağını gösteren basamaklara seki denir.

    Geniş tabanlı bir vadi tektonik olarak yükselirse yatağını yeniden kazmaya başlar. Böylece eski akarsu yatağı basamak halinde yüksekte kalır.

    NOT: Seki oluşabilmesi için tektonik bir yükselme, deniz seviyesinde değişme ve farklı sertlikteki kayaçların yatay sıralanışı gereklidir.

    4. Kırgıbayır (Badlands)

    Kolay aşınabilen kil, kum veya tüflerden oluşmuş arazinin küçük dere yataklarınca aşındırmasıyla oluşur.

    Parçalı ve yarılmış bir görünüme sahip olup ülkemizde Ürgüp – Göreme çevresinde rastlanır.

    5. Peribacası

    Volkanik patlamalar sırasında hem yumuşak hem sert kayaçlar araziye savrulur. Tüfler akarsularca kolay aşınırken kaya parçaları zor aşınır. Bunun sonucunda da şemsiye görünümlü tepeler ortaya çıkar. Bu tepelere peribacası denir.

    Ülkemizde Ürgüp – Göreme civarında görülmektedir.

    6. Plato

    Akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklere plato denir.

    Platolar tektonik olarak yükselen arazilerdeki akarsuların yeniden derine doğru aşındırma yapmasıyla ortaya çıkar.

    7. Aşınım Yüzeyi (Peneplen)

    Uzun zaman boyunca aşındırma sonucunda fazla yüksek olmayan hafif dalgalı düzlüklerdir








  2. Zühre
    Devamlı Üye





    Akarsu Aşındırma Şekilleri kısaca

    1) Vadi:
    Akarsuyun aktığı yatağa vadi denilir. Oluşumlarına göre vadiler 4′e ayrılır:
    •Çentik Vadi: V şeklinde oluşan dar ve derin akarsu yataklarıdır.Karadeniz ve Doğu Anadolu Bölgelerinde yaygındır. Ülkemiz genç oluşumludur ve bu yüzden bu tür vadiler çok vardır.
    •Boğaz Vadi (Yarma): Deniz ve kara seviyesindeki değişimlere bağlı oalrak akarsuların açtığı derin boğaz görünümlü vadilerdir
    •Kanyon Vadi: Boğaz vadiyle aynı özellikleri taşısa da, yamaçlarının basamak şeklinde olması ve genelde karstik araziler üzerinde olması yönüyle boğaz vadiden ayrılır. En çok Akdeniz Bölgesi’nde yer alır.
    •Alüvyal Tabanlı Vadi: Eğimin azaldığı yerlerde yanal aşındırmayla oluşan vadilerdir.
    2) Peribacaları: Volkanik yani tüflü arazilerde cılız bitki örtüsüyle beraber, rüzgarın da dolaylı etkisiyle akarsu ve sel sularının oluşturduğu şekillerdir. İç Anadolu Bölgesi’nde Orta Kızılırmak Bölümü’nde yer alır.
    3) Dev Kazanı: Akarsuların şelaleler oluşturduğu yerlerde görülür.
    4) Menderes: Akarsuların eğimin azaldığı yerlerde büklümler yapması ile oluşan şekillerdir. Ege Bölgesi’nde yaygındır.

    5) Kırgıbayır (Badlans): Bitki örtüsünün cılız ve genelde kurak arazilerde sel sularının etkisiyle oluşan bozuk arazi yapısıdır.

    6) Plato: Akarsuların derin vadilerle yardığı düzlüklerdir. Türkiye’de Platolar konusunda detaylı anlatılmıştır.

    7) Peneplen (Yontukdüz): Kpss coğrafya dersinde akarsu aşındırma şekilleri içindeki en son şekil olan peneplen, deniz seviyesine yakın aşındırılmış hafif dalgalı düzlüklerdir.





+ Yorum Gönder