+ Yorum Gönder
Gizliyara Güncel Konu Arşivi ve Ders Notları Forumunda Haritalardaki dikey ve yatay çizgilerin ne anlama geliyor Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Haritalardaki dikey ve yatay çizgilerin ne anlama geliyor








    haritalardaki dikey ve yatay çizgilerin ne anlama geliyor







  2. Dr Zeynep
    Bayan Üye





    Haritalardaki dikey ve yatay çizgilerin ne anlama taşiyor

    dikey çizgiler: meridyenler
    yatay çizgiler: paraleller

    PARALEL DAİRELER
    Ekvator’a ve birbirine paralel uzandığı kabul edilen çizgilerdir
    Paralel Dairelerin Özellikleri:


    Paralellerin başlangıcı Ekvator’dur ve en büyük paraleldir Yeri doğaldır
    Bir paralel üzerinde bulunan bütün noktaların Ekvator ve kutup noktalarına uzaklıkları eşittir
    Aralarındaki uzaklık 111’er km’dir
    Merkezden alınan 1 lik açı farkı karşılığında çizilirler
    Enlemlerin belirlenmesinde yardımcı vasıta olarak kullanılırlar
    Paralellerin derece değerleri, Ekvator’dan kutuplara doğru büyür
    Çevre uzunlukları Ekvator’dan kutuplara doğru kısalır ve kutuplarda nokta şeklini alır Bu nedenle, aralarındaki alanlar da kutuplara yaklaştıkça küçülür
    Paralel daireler meridyenlere diktir
    ÖRNEK
    Aynı meridyen üzerinde bulunan X ve Y noktaları arasındaki uzaklık 6438 km’dir
    X noktası Ekvator üzerinde olduğuna göre, Y noktası hangi paralel dairesi üzerinde yer alır


    26 b) 32 c) 44 d)58 e) 65
    ÇÖZÜM
    Y’nin hangi paralel üzerinde olduğunu bulmak için 6438 km’lik uzaklık 111 km’ye bölünür (6438:111) ve 58 bulunur
    Ekvator, dünyayı iki eşit parçaya ayırdığı kabul edilen çizgiye denir Başka deyişle Kuzey ve Güney kutup noktalarına eşit uzaklıkta olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilen çizgidir
    Ekvator’un Özellikleri

    En uzun paralel dairedir


    Paralel dairelerin başlangıcıdır (0 Paraleli dünyayı kuzey ve güney olmak üzere iki yarı küreye ayırır)
    Güneş ışınlarını 21 Mart ve 23 Eylül’de dik alır
    Çizgisel hızın en fazla, yerçekiminin en az olduğu yerdir
    Üzerinde gece ve gündüz süreleri her zaman eşittir
    MERİDYENLER
    Yer’in merkezinden alınan 1 lik açı farkıyla çizilen ve bir kutuptan diğer kutup noktasına (Yer’in dışından) uzandığı kabul edilen çizgilerdir
    Meridyenlerin Özellikleri


    Meridyenler arasında 1 lik açı farkı vardır
    Her meridyen yarım çember şeklindedir
    360 adet meridyen yayı bulunur
    Meridyenlerin başlangıcı İngiltere’nin Greenwich rasathanesinden geçer (0 meridyeni) Bu meridyene baş meridyen denir Yeri doğal değildir
    Başlangıç meridyeninin doğusundaki meridyenlere doğu meridyenleri, batısındaki meridyenlere batı meridyenleri denir
    Meridyenlerin derece değerleri 0 meridyeninden doğu ve batıya doğru gidildikçe büyür
    Bir paralel üzerindeki bütün meridyen aralıkları birbirine eşittir
    Meridyenler arasındaki uzaklık sadece Ekvator üzerinde 111 km’dir Bu uzaklık kutuplara doğru azalır ve bütün meridyenler kutuplarda birleşir (Meridyenlerin bu özelliği Yer’in Geoid şeklinde olmasının sonucudur)
    Her meridyenin tam karşısındaki meridyene anti meridyen denir Örneğin 0 meridyeninin antimeridyeni 180 meridyenidir
    180 meridyeni tarih değiştirme çizgisidir
    Meridyenler boylamların ve saatlerin (zamanın) belirlenmesinde kullanırı
    Meridyenler arasındaki zaman farkı 4’er dakikadır
    Paralelleri dik kesen meridyenlerin uzunlukları birbirine eşittir
    Aynı meridyen üzerindeki yerlerde yerel saat de aynıdır
    Aynı meridyen üzerindeki yerlerde, Güneş 21 Mart ve 23 Eylül’de aynı anda doğar ve aynı anda batar Diğer tarihlerde ise yerel saatler aynı kalırken Güneş’in doğuş ve batış saatleri değişir Bunun nedeni eksen eğikliğidir
    ÖRNEK
    Dünya üzerinde olduğu varsayılan 360 meridyen yayı, başlangıç meridyeninden başlayarak 180’i doğuda, 180’i batıda olmak üzere ayrılmış, 180 meridyeni aynı zamanda tarih değiştirme çizgisi olarak kabul edilmiştir
    Yalnızca bu bilgilere dayanarak yerel saati başlangıç meridyeninden 50 dakika ileri olan bir nokta için;





  3. Dr Zeynep
    Bayan Üye

    Dünya’nın bu noktadaki dönüş hızı
    Ekvator’a olan uzaklığı
    Tarih değiştirme çizgisine göre zaman farkı
    Başlangıç meridyenine olan uzaklığı
    Bilgilerinden hangilerine ulaşılabilir?
    (2001)
    ÇÖZÜM
    Yerel saati başlangıç meridyeninden 50 dk ileri olan yer (50:4’ten) 1230’ doğu meridyeni üzerindedir
    Sadece meridyen derecesi bilinen bir yerin çizgisel hızı, Ekvator’a uzaklığı ve başlangıç meridyenine uzaklığı bilinemez Çünkü bunları tesbit edebilmek için o yerin enlem derecesi bilinmelidir
    O halde, meridyenden faydalanılarak bir yerin sadece tarih değiştirme çizgisiyle arasındaki zaman farkı tesbit edilebilir
    Doğru Seçenek Yalnız III
    ENLEM
    Yeryüzündeki herhangi bir noktanın ekvator’a uzaklığının merkezdeki açı cinsinden değerine enlem denir
    Ekvator’a yakın (0 - 30 enlemleri arası) enlemlere alçak enlemler, kutuplara yakın enlemlere de (60 - 90 enlemleri arası) yüksek enlemler denir 30 - 60 enlemleri arasına ise, orta enlemler denir
    Enlemin Etkileri


    Dünya’nın dönüş hızı (çizgisel hız) enlemlere bağlı olarak değişir Kutuplara gidildikçe dönüş hızı azalır
    Atmosferin kalınlığı enleme göre değişir
    Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe yerçekimi artar
    Gece-gündüzlerin uzama ve kısalma süreleri enlemlere göre değişir Kutuplara yakın enlemlerde gündüz ve geceler daha çok uzayıp kısalır Aynı enlem üzerindeki bütün noktalarda gündüz süreleri her zaman birbirine eşittir
    Enlemleri aynı olan bütün noktalar Ekvator’a eşit uzalkıltadır
    Güneş ışınlarının düşme açısı, sıcaklıkler ve iklim özellikleri enlemlere göre değişir
    Buna bağlı olarak,



    Bitki örtüsü
    Tarım ürünleri
    Toprak yapısı
    Hayvan türleri
    Akarsu rejimleri
    Buzul alt sınırı ile orman, tarım ve yerleşme üst sınırları enleme göre değişir


    Yerleşme özellikleri ve yaşam biçimleri enlemlere göre değişir
    Sıcaklık, ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe azalır
    Kuzey Yarımküre’de güneyden, Güney Yarımküre’de ise kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırır
    Deniz ve okyanusların sıcakluk ve tuzluluğu kutuplara gidildikçe azalır
    Cisimlerin gölge uzunluğu kutuplara gidildikçe artar
    ÖRNEK
    Kırkıncı paralel üzerindeki bir noktanın hangi yarımkürede yer aldığı aşağıdakilerin hangisine bakılarak saptanamaz?



    Gece-gündüz süresinin eşit olduğu güne
    Gündüz süresinin uzamaya başladığı güne
    Gölge boyunun en kısa olduğu aya
    Sıcaklık ortalamasının en düşük olduğu aya
    Cisimlerin öğle saatindeki gölgesinin yönüne
    (2001)
    ÇÖZÜM
    Gece-gündüz eşitliği yaşanan günler bütün merkezler için aynıdır (21 Mart ve 23 Eylül)
    Buna göre, paralellere göre farklılık göstermeyen bir özelliğe bakılarak hangi yarımkürede olduğu bulunamaz
    Doğru Seçenek A
    Enlemin etkileri Dünya’nın şeklinin yuvarlak olmasından kaynaklanır Bu nedenle üniversite sınav sorularında “enlem” cevabı verilmesi gerekirken, “Yer’in şekli” cevabının verilmesi sizleri yanıltmamalıdır
    BOYLAM
    Bir noktanın başlangıç meridyenine uzaklığının merkezdeki açı cinsinden değerine boylam denir
    Boylamın Etkileri
    Boylamın sadece zaman kavramına (yerel saatlere) etkisi vardır Başka deyişle boylamları aynı olan noktaların yerel saatleri de her zaman aynı olur
    Yeryüzündeki harhangi bir noktanın derece, dakika ve saniye cinsinden enlem ve boylamla belirlenmesi mümkündür Ancak yeryüzündeki tüm noktalardan paralel ve meridyenler geçmez Paralellerle enlemler, meridyenlerle de boylamlar arasındaki fark esas itibariyle bununla ilgilidir





+ Yorum Gönder