+ Yorum Gönder
Gizliyara Güncel Konu Arşivi ve Ders Notları Forumunda İsim kökü ve fiil kökü nedir Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    İsim kökü ve fiil kökü nedir








    isim kökü ve fiil kökü nedir







  2. Asel
    Bayan Üye





    isim kökü

    Herhangi bir kelimenin anlamlı en küçük kısmına "-mak,-mek" eklerinden birini getirebiliyorsanız. Kelimenin kökü isim köküdür.
    Örnek:
    boyacı < boya+cı
    boya kelimesine "-mak" ekini getirebiliyoruz.(Boyamak) Bu durumda isim kökü değildir.
    evde < ev+de
    ev kelimesine "-mak" ekini getiremiyoruz.(Evmek) Bu durumda ev isim köküdür.

    fiil kökü nedir

    Hareket anlamı taşıyan sözcüklerdir.
    sus–, sev–, üz–, kaç–, çalış–, kork–, çürü–, işit–, ört–, kok–…

    Fiil köklerine “–mak, –mek” mastar ekini getirebiliriz.
    “sev–” → sev–mek olur
    “dök–” → dök–mek olur
    “vur–” → vur–mak olur

    NOT: Fiil köklerini ad kökleri gibi tek başına yazıp söyleyemeyiz. Mastar durumundaki fiil köklerinin sonuna ya kısa çizgi (–) konur ya da “–mak, –mek” mastar eki getirilir. Fiilin sonuna konan kısa çizgi (–), “mak, mek” diye okunur.

    “yırt–” (okunuşu: “yırtmak”)
    “çürü–” (okunuşu: “çürümek”)

    Fiil köklerini tek başına yazarsak, emir kipinin 2. tekil kişisiyle çekimlemiş oluruz.

    “sus” → “Sen sus.” anlamına gelir.
    (Emir kipinin 2. tekil kişisiyle çekimlenmiş.)

    “çık” → “Sen çık.” anlamına gelir.
    (Emir kipinin 2. tekil kişisiyle çekimlenmiş.)
    --------------------------------------------------------------------------------

    Yansıma Kökler

    --------------------------------------------------------------------------------
    Doğadaki sesleri yansıtan ad soylu sözcüklerdir.
    Yansıma sözcükler, dildeki sesleri kullanarak doğadaki sesleri taklit etmek amacıyla yapılmıştır.

    NOT: Yansıma kökler, ad soylu sözcükler olduğu için “ad kökü” olarak kabul edilir.

    “me” (melemek) “hav” (havlamak)
    yansıma kök yansıma kök
    (ad kökü) (ad kökü)

    “vız” (vızıltı) “cız” (cızırtı)
    yansıma kök yansıma kök
    (ad kökü) (ad kökü)

    fıs (fısıltı), şır (şırıltı), çatır (çatırtı, çatırdamak), pat (patlamak), çın (çınlamak), hır (hırıltı), şangır (şangırtı), gıcır (gıcırtı, gıcırdamak), fokur (fokurdamak), tü (tükürmek)…
    --------------------------------------------------------------------------------

    Sesteş Kökler

    --------------------------------------------------------------------------------
    Yazılışları aynı, fakat anlamları farklı olan köklerdir.

    NOT: Sesteş kökler arasında en ufak bir anlam ilgisi yoktur.

    Ad Fiil
    “gül” → gül: “çiçek, bitki” gül–: “gülümsemek”

    “kır” → kır: “şehir dışında kalan kır–: “parçalamak”
    boş ve geniş yer”

    “kaz” → kaz: “suda ve karada yaşayan, kaz–: “toprağı eşmek”
    uçabilen kuş türü”

    “büyü” → büyü: “sihir” büyü–: “irileşmek, gelişmek”

    “kan” → kan: “damarlarımızdaki kan–: “inanmak, aldanmak”
    kırmızı sıvı”

    “taş” → taş: “sert, katı madde” taş–: “sıvı maddelerin taşması”

    “var” → var: “mevcut, bulunan” var–: “ulaşmak, erişmek”
    —— —————————————————————————
    sesteş kök anlam ilgisi yok



    --------------------------------------------------------------------------------

    Ortak Kökler

    --------------------------------------------------------------------------------
    Aralarında anlam ilgisi bulunan, hem ad hem de fiil olarak kullanılabilen köklerdir.

    NOT: Ortak kökler arasında belirgin bir anlam ilgisi vardır.

    Ad Fiil

    “eski” → eski eski–

    “boya” → boya boya–

    “sıva” → sıva sıva–

    “tat” → tat tat–

    “ekşi” → ekşi ekşi–

    “kuru” → kuru kuru–
    —— —————————
    ortak kök anlam ilgisi var



    * Fiil kökleri farklı kaynak.
    --------------------------------------------------------------------------------

    Fiil Kökleri

    --------------------------------------------------------------------------------

    Eylemleri karşılayan köklerdir: al-, bak-, bul-, çalış-, gel-, sor-, oku- vb.

    Fiil kökleri, buradaki örneklerde olduğu gibi kendilerinden sonra kısa çizgi çekilerek yazılmalı ve bu yazılış (al-, bak-) almak, bakmak şeklinde okunmalıdır. Aksi hâlde, emir kipinde teklik ikinci kişiye göre çekimlenmiş olurlar.

    Fiil kökleri, nesnelere veya kişilere çekim ekleriyle bağlanmak suretiyle kullanım alanına çıktığı için isim kökleri gibi tek başlarına kullanılamazlar. Emir kipinin ikinci teklik kişiye göre çekiminde fiil kökleri, eksiz olarak kullanım alanına çıkmış gibi görünüyor. Fakat burada da ø ekle bir çekim söz konusudur: (sen) oku ø, (sen) sor ø, (sen) yaz ø.

    Varlıkları, kavramları ve eylemleri karşılayan isim ve fiil kökleri, birbi*rinden tamamen farklı dil birlikleri olduğu için ortak kök olamazlar. Barış, boya, güven, sıva, savaş, şiş, tat, toz, yama örnekleri hem isim hem fiil kökü gibi görünmektedir. Ancak kelimelerin etimolojisi araştırıldığında bunların asıllarının fiil olduğu anlaşılacaktır.

    Yansıma kelimelerin köklerini bu iki gruptan birine dahil etmek gere*kirse bunları isim kökü olarak göstermek gerekir: gürültü, horultu, patlama, haykırmak, vızıldamak.

    bin (isim, 1000) - bin- (fiil); göç (isim) - göç- (fiil); güven (isim) – güven- (fiil); on (isim, 10) - on- (fiil); sap (isim, balta sapı) - sap- (fiil); var (isim) - var- (fiil); yaz (mevsim adı) - yaz- (fiil); yüz (isim, 100) - yüz- (fiil) gibi örnekler sesteş kök olarak gösterilebilir.




  3. Zarafet
    Üye
    İsim Kökü Örnekleri

    Varlıkları, kavramları, duyguları karşılayan ad soylu sözcüklerdir.
    Örnek: şeker, iyi, diş, çiçek, demir, yas, kin…

    İsim köklerine “–mak, –mek” mastar ekini getiremeyiz.
    Örnek:
    “şeker” → şeker–mek olmaz
    “çiçek” → çiçek–mek olmaz
    “ağaç” → ağaç–mak olmaz

    İsim kökleri 4 çeşittir:
    a) Varlık kökleri : Çöl, yol, sıra, ev
    b) Nitelik kökleri : İyi, güzel, kötü
    c) Duygu kökleri : Ah, vah, tüh, ey
    d) İlgi kökleri : Ben, sen, o, ile, için

    İsim kökleri cümle içinde "isim, zamir, zarf, sıfat, edat, bağlaç ve ünlem" göreviyle kullanılabilir. Dilimizde isim kökleri en fazla üç heceden oluşur.

    Örnek: Karınca, kelebek, araba





+ Yorum Gönder