+ Yorum Gönder
Bölge bölge Türkiye ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi Forumunda Şanlıurfa yöresi kadın takıları Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Suskun Karizma
    Devamlı Üye

    Şanlıurfa yöresi kadın takıları








    ŞANLIURFA YÖRESİ KADIN TAKILARI

    Şanlıurfa yöresi kadın takılarının tarihçesi Neolitik ve Tunç çağlarına kadar uzanmaktadır. Bozova ilçesine bağlı küçük ve büyük Şaşkan Höyükleri arasında "Kumartepe" olarak adlandırı*lan tarlada yapılan arkeolojik kazılarda Neolitik Çağ'a ait kemik ve renkli taşlardan yapılmış değişik takı örneklerine rastlanılmıştır. Ayrıca Atatürk Barajı göl alanındı altında kalan Hassek Höyük Cümcüme ve Lidar Höyük'te rastlanılan Kalkolitik ve Tunç çağlarına ait takılar bizlere Urfa bölgesi kadın takılarının en eski örnekleri hakkında önemli bilgiler vermektedir

    Şanlıurfa'da kadın takılarının genel adı "Hışır"dır. Hışır'ın Urfa folklorunda ayrı bir yeri vardır. Kız evi tarafından yazılarak oğlan evine gönderilen ve besmele ile başlayan "kesim ka*ğıdı"nda hışır en önemli yeri tutar. En fakir kız ailesi dahi kesim kağıdına bir gerdanlık birkaç çift bilezik yazarak oğlan evinden talepte bulunur

    Urfa kızlarının hışırsız gelin gitmeyişlerini dü*ğünlerde söylenen şu mani en güzel şekilde dile ge*tirmektedir

    Masa üstünde bekmez

    Bu bekmez bize yetmez

    Şu Urfa'nın kızları

    Hışırsız gelin getmez

    Şanlıurfa yöresi kadın takıları günümüzde kul*lanılan malzeme ve şekil bakımından merkez ilçe Siverek-Suruç-Bozova-Hilvan ve Harran yöreleri olmak üzere başlıca üç bölgede değişik özellikler gösterirler

    I. Merkez İlçe Takıları

    Kuyumculuk sanatı Şanlıurfa'nın en eski el sa*natlarındandır. Günümüzden elli yıl öncesine kadar Aslanlı Han bitişiğindeki "Eski Kuyumcu Pazarı" denilen kapalı çarşıda icra edilen bu sanat günü*müzde Yıldız Meydanı civarındaki Pamukçu Pazarı ve Kınacı Pazarı kapılı çarşılarında sürdürülmekte*dir. Hacı Durak Başbuğ Hikmet Yeğin Hacı Ali Çınar Mehmet Ayoğlu Seyfeddin Gözoğlu Derviş Doğanlar Hacı Güzeldemirci (Maraşlı Hacı) Hasan Çınar geçen kuşağın tanınmış kuyumcu ustaların*dandır. Şanlıurfa'da halen bu ustaların yetiştirdiği 30'dan fazla kuyumcu ustası çalışmaktadır

    Şanlıurfa'nın en eski kuyumcu ustalarının Halepli oldukları söylenmektedir. Bu nedenle Urfa kadın takıları ile Halep takıları arasında büyük benzerlikler görülmektedir. Şanlıurfa merkezindeki takılarda maden olarak 21 ayar altın işlenmekte gümüş hemen hemen hiç kullanılmamaktadır

    Gerdanlıklar

    Başlıca gerdanlık çeşitleri şunlardır: Telkâri akıtmalı gerdanlık hasırlı gerdanlık incili telkâri gerdanlık haplı gerdanlık elmas gerdanlık (Urfa işi değildir ancak çok yaygın olarak kullanılmakta*dır.) yıldızlı üçgen gerdanlık koruklu gerdanlık yapraklı gerdanlık (urfa işi değildir) liralı gerdan*lık incili ve liralı gardanlık altın hamaylı deste Ustanbul (İstanbul) bütünü Urubiya Kazya Mahmûdiye Beşibirlik panaz dobra ve onbirlik.

    Kolyeler

    Frenk bağı koruklu kolye incili kolye akik kolye oymalı piramit kolye taşlı kolye kordon.

    Boyuna takılan gerdanlık ve kolye çeşitleri ya*nında ayrıca "Kelep" (inci) büyük bir öneme sahip*tir ve çok yaygın olarak kullanılmaktadır. Gerçek Bahreyn incisi Urfa'da tutunmaktadır. Şimdi bu*lunmayan bu inci halk arasında "eski inci" adıyla anılmakta ancak mezattan satın alınabilmektedir.

    Bilezikler

    Tahta bilezik ahıtma bilezik (telkâri kapaklı ya*rım ahıtma düz kapaklı yarım ahıtma oymalı ahıtma şımra zencirli ve telkâri kapaklı ahıtma ol*mak üzere dört ayrı çeşidi vardır) fişenkli bilezik incili telkâri bilezik haplı bilezik yıldızlı bilezik taşlı bilezik şebikli bilezik burma bilezik (Türkiye genelinde yaygındır) liralı burma bilezik çift çak*malı bilezik yılanlı bilezik fıstıklı bilezik parparalı bilezik urubiyeli bilezik ayneli bilezik.

    Bunlardan fişenkli bilezik aslında Van işi olup Urfa'da çok tutunmaktadır. Yılanlı ve kakmalı bile*zikler de İstanbul işi olup Urfa'da yaygın olarak kullanılmaktadır.

    Yüzükler

    Yüzükler gerdanlık ve bileziklerle birlikte ta*kım olarak kullanıldıklarından çeşitleri de bunlara göredir.

    Başlıca çeşitleri; Telkâri yüzük haplı yüzük ko*ruklu yüzük taşlı yüzük incili telkari yüzük par*paralı yüzük vs.

    Küpeler: Bunların da çeşitleri gerdanlık ve bile*ziklere göredir. Başlıca çeşitleri şunlardır: ıncili küpe koruklu küpe (salkım küpe de denilir altın koruklu ve inci koruklu olmak üzere iki ayrı çeşidi vardır.) telkâri gül küpe kuşlu telkâri küpe haplı küpe yıldızlı küpe yapraklı küpe taşlı küpe incili yıldızlı küpe.

    İğneler:

    Urfa'da "Dal-Gögüs Dalı" olarak adlandırılan iğ*nelerin başlıca çeşitleri şunlardır. Telkâri Urfa Kelebeği Papatya ıncili ığne (buket iğne) Yıldızlı ığne.

    Kemerler:

    Frenkbağı kapaklı kemer liralı kemer telkâri kemer.

    II. Siverek-Suruç-Bozova ve Hilvan Yöresi Takıları:

    Bu yörelerde daha değişik kullanım yerleri olan ve değişik adlarla anılan gümüş ya da altın taklidi takılar kullanılmaktadır.

    Bunların başlıcaları şunlardır:

    Tepelik: Başa takılan tacın (fes) üzerine tutturu*lur. Üst kısmı telkâri işlemeli çevresi gümüş para*lardan oluşan saçaklarla süslüdür. Diğer adı Taç'tır.

    Üçkor: Fesin alt kısmına alından yukarıya takı*lır. Ortasında yuvarlak ve mavi taşlı bir göbek yan*larında üç sıra zincir bulunur.

    Levzik: Üçkor göbeğinin altına takılır alına doğru sarkar.

    Reşme: Fesin iki yanına takılır. Şakaklardan ya*nağa doğru sarkar.

    Gerdanlık: Levziklerin bir zincir üzerinde sıra*lanmasından meydana gelmiş çeşitleri olduğu gibi haplı salkımlı ve akik çeşitleri de vardır.

    Tasma (Beğnik): Boğaza takılır. Anadolu'nun bazı yörelerinde "Gıdıklık" denilmektedir.

    Küpe: Hilâl şeklinde ve alt kısımları saçaklı mo*delleri yaygındır.

    Frenkbağı: Ortası fiyong şeklinde yanları geniş zincirlidir. Urfa merkez ilçede de yaygın olarak kullanılmaktadır.

    Hamaylı: Üzerinde ayet ya da duaların yazılı ol*duğu kağıtları muhafaza eden bu takıların silindir biçimli telkâri olanlarının yanında çok ince sigara tabakası şeklinde kapaklı olanları da vardır. Boyuna takılan bu takı koltuk altından bele doğru sarkar.

    Göğüslük: Yuvarlak şekilde göğsün şekline göre biraz bombeli ve telkâri süslemelidir. Alt kısımları yarım ay şeklinde saçaklı olan göğüslükler ortala*rındaki bir iğneyle sağlı sollu olarak göğüslere tut*turulur.

    Kemer: Telkâri olarak gümüşten yapılır. Tokaları değişik modellerdedir.

    Bilezik: Telkâri süslemeli ve menteşeli (tahta bi*lezik) olan tipleri yanında uç kısımları yılan başı şeklinde kalın yuvarlak gümüşten olanlar da var*dır.

    Hızma: Buruna takılır. Altın ve gümüş çeşitleri vardır.

    Halhal: Bilezik şeklinde ayak bileklerine takılır. Çevresi habbe denilen nohut iriliğinde gümüş top*larla saçaklıdır.

    Saç Koru: Arkadan başın üzerine takılarak omuzlara kadar sarkan bu takı saç görünümünü veren siyah ipekten yapılmıştır.

    Saç ığnesi: Saç korunun alt kısmına takılır.

    Enselik: Başın arkasıda sağlı sollu olarak saç ko*runun üzerine takılır ve enseye doğru sarkar. Dört sıra halinde saçaklı madenî bir takıdır.

    Maşallah: Alına takılıdır. Üzerinde "Maşaallah" yazılı etrafı saçaklı plaka halindedir.

    III. Harran Yöresi Takıları

    Harran yöresinde baş üzerinde takı kullanılma*yıp hızma küpe bilezik ve kemer türünde takılar kullanılmaktadır. Bu bölgede kadınlar takıdan zi*yade "Dövme" denilen el ve yüze yapılan süsleme*leri tercih etmektedirler. Dövmeler göstermiş ol*dukları motif zenginliği açısından ayrı bir inceleme konusu teşkil ederler.

    Harran yöresinin başlıca kadın takıları şunlardır:

    Hizem: Burna takılır. Hızmanın sarkan şeklidir.

    Verdine: Hızmanın sabit biçimidir. Gümüş ya da altından yapılır.

    Hınnegiy: Altın gümüş boncuk ya da karanfil*den yapılan bu takı boyuna takılır.

    Lebe: Şerit veya ipe takılan bele kadar sarkan bir takıdır. Altın gümüş liralı ya da boncukludur.

    Zincir: Gümüşten yapılmış olup iki-üç kor (sıra) halinde boyuna takılır.

    Suver: Bilezik çeşididir.

    Hatem: Yüzük

    Hücuz: Halhal

    Dıllee: Çocukların perçemine takılır.







  2. Çisem
    Bayan Üye





    Şanlı Urfa'da yaşayan bayanların vazgeçilmez aksesuarları takılardır. İmkanı olanlar özellikle altını tercih ederler. En gösterişli olanları takmak adet gibi görülmektedir.




+ Yorum Gönder


güneydoğu altın takı modelleri,  dogu altin gerdanliklari,  güneydoğu altın zincir takı,  guneydogu bolgesinden altin modelleri