+ Yorum Gönder
Okul ve Eğitim ve Her Telden Eğitim Konuları Forumunda Atasözlerinin biçim özellikleri Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Zeyneb
    Bayan Üye

    Atasözlerinin biçim özellikleri








    Atasözlerinin biçim özellikleri nelerdir


    Atasözleri, biçim yönünden diğer yazı türlerine göre farklı özellikler gösterir. Öykü, roman, şiir, deneme gibi yazı türleri pek çok tümcenin bir araya gelmesi ve anlam yönünden bütünleşmesiyle oluşur. Buna karşın atasözleri genellikle bir, en fazla iki tümceden oluşur. Bütün duygu ve düşünceler bu tek tümceye sığdırılır. Bu tümceler kişiden kişiye değişmez. Halkın ortak malıdır ve halk tarafından aynı biçimde söylenir. Atasözlerinde biçim özellikleri şu başlıklar altında toplanabilir:
    Atasözlerinde Kalıplaşma: Atasözleri bir toplumun ortak kullandığı kalıplaşmış sözlerdir. Bu nedenle herhangi bir kimse, atasözlerindeki sözcükleri ya da sözcüklerin sırasını değiştiremez. Örneğin: "Dikensiz gül olmaz." atasözü "Gül dikensiz olmaz" şeklinde söylenemez. Bu tümcedeki 'kaz' kelimesi yerine 'ördek' veya 'horoz' denmez. Bunun nedeni, atasözlerinin bir kişinin değil, bütün toplumun ortak malı olması ve o toplumun düşünce ve dil zevkini yansıtmasıdır.
    Ancak, bazı atasözleri tarihsel süreç içinde değişikliğe uğramıştır. Örnek: "Ayağını yorganına göre köskıl" › "Ayağını yorganına göre uzat." Bu atasözündeki 'köskıl' kelimesinin yerine günümüzde 'uzat' kelimesi kullanılmaktadır. Tarih boyunca dilde ve kültürde oluşan değişmeler atasözlerine de yansımıştır.
    Kalıplaşmanın bir istisnası da bir atasözünün farklı bölgelerde değişik şekillerde söylenmesidir.
    Örnek: "Mum dibine ışık vermez" › "Çıra dibi karanlık olur" "Er ekmeği er kursağında kalmaz" › "Er lokması er kursağında kalmaz"
    Örneklerdeki gibi bazı atasözlerinde, hem sözcüklerin sırası hem de sözcükler değişebilmektedir. Ancak, bu değişiklik kişiden kişiye değil bölgeden bölgeyedir. Bu durum, atasözlerinin tarihsel süreç içinde ve farklı bölgelerde değişikliğe uğrayabildiğini gösterir.
    Cümle Türlerine Göre Atasözleri: Türkçede bulunan bütün tümce türlerine atasözlerinde de rastlanır. Atasözleri kısa ve özlü sözler olduğu için genelde bir veya iki cümleden oluşur. Daha uzun cümlelerden oluşan Türk atasözlerinin sayısı azdır. Atasözlerinde kullanılan cümle türleri şu şekilde sıralanabilir:
    1- Yalın Cümle: Atasözlerinin çoğu yalın cümle biçimindedir. İçinde sadece bir yargı bulunan atasözleri genellikle yalın cümleler biçiminde anlatılır. Örneğin; "Ağaç kökünden yıkılır", "Aç köpek fırın duvarını deler" ve "Vakit nakittir".
    2- Birleşik Cümle: İçinde iki yargı bulunan atasözleri genelde birleşik cümle biçiminde kurulur. Örneğin; "Dağ ne kadar yüce olsa, yol üstünden aşar" , "Erkek aslan aslan da, dişi aslan aslan değil mi?", "Elin ağzı torba değil ki büzesin".
    3- Devrik Cümle: Atasözlerinde şiirsel bir anlatıma özen gösterildiğinden pek çok atasözü devrik cümlelerle kurulmuştur. Örneğin; "Gülme komşuna, gelir başına", "Besle kargayı, oysun gözünü", "Sık gidersen dostuna, yatar arka üstüne".
    4- Ad Tümceleriyle Kurulan Atasözleri: ad cümleleriyle kurulan atasözlerinde yüklem ad ya da ad soylu sözcüklerden oluşur. Örneğin; "Almak kolay, ödemek güçtür", "Akıl için yol birdir", "İki el bir baş içindir". Ad tümceleriyle kurulan atasözlerinde var, yok sözcükleri ek eylem alarak yüklem olur. Örneğin; "Kalpten kalbe yol vardır", "Ölümen öte köye köy yoktur". Ad tümceleriyle kurulan atasözlerinin çoğunda ek eylem -dır söylenmez. Bu durumda genellikle herhangi bir anlam kaybı söz konusu olmaz. Örneğin, "Can tümceden aziz", "Hizmetçi kırarsa şuç, hanım kırarsa kaza".
    5- Eylem Tümceleriyle Kurulan Atasözleri: Eylem tümceleriyle kurulan atasözlerinde yüklem eylem olur. Eylem tümcesiyle kurulan atasözlerinin sayısı ad tümcesiyle kurulanlara nazaran daha çoktur. Örneğin; "Can boğazdan gelir","Zorla güzellik olmaz", "İki at bir kazığa bağlanamaz".
    6- Ek Eylemle Kurulan Atasözleri: Bazı atasözleri ek eylemle kurulurlar. Örneğin; "Akıl için yol birdir", "Yiğidin malı arsıza kalmaz".








  2. Nesrin
    Devamlı Üye





    Atasözleri söyleneni belli olmayan sözlerdir demiştik. atasözlerimiz çoğunlukla gerçek anlamlı cümlelerdir. ayrıca atasözlerinde ki kelimelerin yerleri de anlamları da değiştirilemez.




+ Yorum Gönder