+ Yorum Gönder
Dünya Tarihi ve Medeniyetler Forumunda Kürt tarihini kimler yazdı Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Harbi @ kız
    Bayan Üye

    Kürt tarihini kimler yazdı








    Kürt tarihini kimler yazdı

    Kürt tarihi hakkında bilgi

    Avesta yayınlarından 2001 yılında 1.ci ve 2007 yılında 2.ci baskısının yapıldığı bir Kürt tarihi kaynağı çıktı. “Kürdistan Tarihi” adlı bu kaynağın yazarları M.S Lazarev, Ş.X. Mıhoyan, E.İ. Vasilyeva ve O.İ. Jigalina. Yazarlar, Kürtlerin ve Kürdistan’ın tarihine ilişkin bilgilere en erken 9.yydan itibaren kopuk kopuk ve rastlantısal olmadan yer verildiğini söylerler. Tarihin içinde Kürtleri de kaleme almış insanların (Kürt dilinde çok az, daha çok Arap ve Pers dillerinde) kimler ve yapıtlarının neler olduğuna kitabın birinci bölümündeki “Temel Kaynaklar” başlığı altında yer vermişler. İşte aldığım notlar:



    1. Ubeydullah İbn Hardadbeh’in coğrafya çalışmaları “Kitab el-Mesalik vel-Memalik” (846/47 yılları) ve “Kitab el-Tenbih vel-işraf” (9.yy)

    2. Ahmed el-Yakubi “Kitab el-Buldan” (9.yy)

    3. İbn Rustah “Ela kun-Nefise”(9.yy)

    4. Ebul Hasan el Mesudi “Murucuz-Zeheb ve Meadin el-Cavahir” (943 yılı)

    5. Pers Ebu İshak İbrahim el-İstağri “Kitab Mesalik vel-Memalik” (951 yılı)

    6. Ebul Kasım İbn Hewkel “Kitab el-Mesalik vel-Memalik” (978 yılı)

    7. Ebu Bekr el-Belazuri (ö.982) “Kitab Futuh el-Buldan”

    8. Ebu Abdallah Muhammad el-Mukaddesi “Ahsan et-Tekasim fi-Ma’rifat elakalim” (985 yılı). Kürt eyaletleri ile en geniş bilgiyi, ilk olarak el-İstağri’nin kitabında yer alan 33 göçer Kürt aşiretinin listesini yeniden düzenleyen Hewkel’in ve el-Mukaddesi’nin kitaplarında buluyoruz. El-Mukaddesi’nin çalışmasında, Kürtler de dâhil olmak üzere ayrı ayrı halkların ve onların yaşadığı bölgelerin, şehirlerin, eyaletlerin ve ülkelerin tanımı verilmiştir.

    9. Ebu Cafer et-Taberi (838-923) “Peygamberler ve Hükümdarlar Tarihi” 912/913 yıllarına kadar uzanan olaylarının bir özetini verir burada.

    10. Ünlü seyyah Hacı Nasır-i Husrev’in “Seyahatnamesi”,Pers dilindeki erken yapıtlardan biridir. Bu kitap Diyarbekir’e ilişkin bilgiler içermektedir. O zamanlar Diyarbekir’de, fiilen bağımsız olan Kürt Marvani aşireti egemendi.

    11. Fars dilinde yazılmış bir coğrafya eseri olan İbn el-Belhi’nin “Farsnamesi”nde (1107 yılı),Arap fethi sırasında Fars’ta Kürtlerin iskân edildiği yerler ve buradaki ordunun seçkin birliklerini oluşturan Kürt aşiretler anlatılmaktadır.

    12. Ebu Nasr Muhammed el-Utbi “Kitab el-Yamani” adlı eserinde Gazneli Mahmut döneminin tarihini ele alır. Eserde, Büveyhiler’in Ziyariler ile, Gazneli Mahmut’un Karahanlılarla olan savaşlarına Kürtlerin aktif şekilde katıldıkları anlatılmaktadır.

    13. Pers Ebu Ali Ahmed İbn Miskaveyh’in altı ciltlik tarih çalışmasında (ö.1030) Azerbaycan Kürtleri ve güçlü Kürt aşiretleri Celaliler ve Hazbaniler hakkında bilgi veriliyor.

    14. Yukarı Mezopotamyalı ilahiyatçı ve tarihçi İzeddin Ali İbn el-Esir’in (1160-1243) “El-Kamil fit-Tarih” (Tam Tarih Düsturu) çalışmasında olaylar yıllara göre anlatılmakta ve 1231 yılında sona ermektedir.

    15. 13. yy’daki olayları İranlı Orta Çağ tarihçisi Reşideddin Fezlallah Hemedani’nin (1247-1318) “Cami et-Tevarih” adlı tarih çalışmasında anlatılmaktadır. 1310/1311 yıllarında tamamlanmış bu kitapta, Kirmanşah ve Şarezor’un Moğollar tarafından fethi hikâye edilmektedir ve Kürdistan adı yer almaktadır.*

    16. Pers yazarı Hamdallah Mustafi Kazvini’nin (doğum tarihi yaklaşık 1281) “Nuzhet el-Kulub” adlı tarihsel ve coğrafya çalışması 12-14. yylar Kürt tarihine ilişkin bir kaynak olarak hizmet eder. Bu kitapta 12.yy’dan beri resmi adı Kürdistan olan eyalet anlatılmaktadır.**

    17. Arap yazarı Şehabeddin el-Umari (ö.1348) “Memalik el-Absar” adlı çalışmasında Kürt aşiretlerine ilişkin bilgiler vermektedir. Moğol İlhanlılara karşı gizli planlar kuran, bu planların yaşama geçirilmesi işinde, büyük bir olasılıkla Kürtlere de önemli bir yer ayıran Mısır Memluk sultanlarının defterleri, el-Umeri’ye kaynak olarak hizmet etmiştir.

    18. Umeri’nin çağdaşı Takiyeddin İbn Nazir el-Ceyş, yaklaşık 1347 yılında yazılmış olan eserinde, Kahire’deki Memluk yönetiminin yazışma halinde olduğu 25 Kürt aşiret reisinin adını anmaktadır.

    19. Pers yazarı Şerafaddin Ali Yezdi’nin “Zafername”sinde (Zaferler Kitabı),14.yy’ın sonu ile 15.yy’ın başında hüküm sürmüş Kürdistan valilerinden söz edilmektedir. Aynı kitapta, Hakkâri valisi Ezdin Şêr’in 1385-86 yıllarında Timur’a direnişi anlatılıyor.

    kurt tarihi.jpg
    20. Kemaleddin Abdurrezzak Semerkendi’nin (1413-1483) “Matla’as-Sa’adayn ve Mecma’el-Barahyn” adlı tarih çalışmasında Bitlis, Hakkâri, Hasankeyf, Hizan ve diğer eyaletlerin Kürt valileri hakkında önemli bilgiler yer almaktadır. Bu kitap, Kürt emirleri ile Türkmen hanedanı Karakoyunlular arasındaki ilişkilere ışık tutmakta,15.yy’da Bitlis valisi emir Şemseddin ibn Ziyaeddin’in bağımsız statüsünün varlığına kanıt teşkil etmektedir.

    21. Kürtlere ilişkin bilgiler, İbn el-Fatih (9.yy),Ebu Dulaf (ö.943),el-Usam (1095-1188),Cezireli 12.yy kronikçisi İbn el-Ezrak el Fariki ve İbn Halikan (1211-1282) gibi yazarların eserlerinde de yer almaktadır.

    22. Kürt tarih biliminin kurucusu Şerefhan Bidlisi’nin (1543-1604) “Şerefname” adlı eseri 16.yy’ın sonuna değin Kürt tarihinin en önemli kaynak kitabı idi ve bu özelliğini bugün de korumaktadır. Kitap, yazara daha yakın olan 15. ve 16.yy’dan çok daha geniş zamanları kapsamaktadır. Kürt tarihini ilk kez yazan kişidir. Daha sonra bu çapta bir araştırmayı Mehmed Emin Zeki (1880-1948) yapmıştır.



    * ve **: Kürdistan adı üzerine yine aynı kaynaktan küçük bir dipnot düşmekte fayda olduğunu düşünüyorum.

    "Kürdistan adı, oldukça geç dönemde,12.yyda, Selçuklu Sultanı Sencer (1118-1157) döneminde ortaya çıkmıştır. Merkezi, Hemedan’ın kuzeydoğusundaki Bahar olan eyalet, Sultan Sencer döneminde Kürdistan diye adlandırılıyordu. Bu dönemde Kürdistan, Zagros dağ sırasının doğusundaki Hemedan,Dinavar,Kirmanşah ve Sene ile Zagros’un batısındaki Şarezor ve Hufityan da dahil olmak üzere Azerbaycan ile Luristan arasında kalan bölgeyi kapsıyordu.Tarih yazınında ise bu ad ilk olarak, Reşideddin Fazlallah Hemedani’nin,1310/1311 yıllarında tamamlanmış olan “Cavai et-Tarih”inde ve Hamdallah Mustafi Kazvini’nin “Nuzhat el-Kulub”unda geçmektedir. 1271-1295 yıllarında Asya’da yaşayan Venedikli Marco Polo’nun 1298 yılında yazdığı “Putuşestviye” adlı kitabında, Kürdistan ya da Kardistan adı, sekiz Pers devleti arasında çok daha önce zikredilmekteydi. Kürdistan adı herhalde günlük yaşamda Sultan Sencer’den önce de kullanılmıştır, ama bunun kanıtları şimdilik bulunmuş değildir.

    Önemle vurgulamak gerekir ki, resmi bir ad olarak Kürdistan adı, her zaman Kürt bölgesinin tümüne değil, onun ayrı ayrı kesimleri için de kullanılmıştır. Merkezi Senendec (Sene) olan eyaletin adı Kürdistan olup bu ad İran’da 16.yy’dan bu yana hiç değişmemiş ve hep Kürdistan olarak kalmıştır.17.yy’da Osmanlı İmparatorluğu yönetimi Kürdistan eyaletini üç livaya ayırmıştır: Dersim, Muş ve Diyarbekir. Bugün İran’da, Kürdistan adı altında bir taşra bulunmaktadır."








  2. Acil

    Kürt tarihini kimler yazdı isimli yazıya yorum yazın.





  3. Sponsor Bağlantılar
+ Yorum Gönder