+ Yorum Gönder
Eğitimle ilgili Bilgiler ve Misafir Soruları Arşiv Forumunda bentlerle yazılan nazım biçimleri Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    bentlerle yazılan nazım biçimleri








    bentlerle yazılan nazım biçimleri







  2. Mine
    Devamlı Üye





    bentlerle yazılan nazım biçimleri

    Bentlerle Kurulan Nazım Biçimleri

    Rubai, kendine özgü bir ölçüsü olan, 4 dizelik ( mısralık ) bir divan edebiyatı nazım biçimidir. Tam bir anlam ifade eden, kendine özgü bir ölçüsü olan, dört dizelik bir nazım biçimidir. Rubailerde birinci, ikinci, dördüncü dizeler uyaklı, üçüncü dize ise serbesttir. İki beyitlik kıtalar biçiminde yazılmış rubailer de vardır. Her dizesi birbiriyle uyaklı rubailere “rubai-i musarra” ya da “terane” adı verilir. Rubainin, aruzun hezec bahrinden 24 kalıbı bulunur. Bunlardan; mef’ûlü birimiyle başlayan 12 kalıba “ahreb”, mef’ûlün birimiyle başlayan öbür 12 kalıba da “ahrem” denir. Kalıpların sonu “fâül” ya da “fa” birimiyle biter.



    Rubainin her dizesi ayrı bir ölçüde olabildiği gibi, dört dizesi de aynı ölçüde olabilir. Türk divan şiirinde daha çok ahreb kalıbına rastlanır. Rubailer genellikle mahlassız şiirlerdir. Ve divan şairlerinin divanlarının sonunda rubaiyyat başlığı altında sıralanırlar. Bu türün tartışmasız en büyük şairi Ömer Hayyam’dır.



    Türk edebiyatında Mevlana’nın Farsça yazdığı felsefi rubailer bu türün hızla yayılmasına neden oldu. Kara Fazlî, Fuzuli 16. yüzyılda bu türün en usta örneklerini verdiler. Divan edebiyatı nda 17. yüzyıl rubainin altın çağı oldu. Azamizade Haletî, yazdığı bin kadar rubai ile “en büyük Osmanlı rubai şairi” olarak tanındı. Cumhuriyet döneminin en büyük rubai ustası ise Yahya Kemal Beyatlı’dır. Arif Nihat Asya ise rubailerini “Rubaiyyat-ı Arif ” adlı eserinde toplamıştır.


    Özellikleri:

    1. Kafiye düzeni aaxa ya da aaaa biçimindedir.
    2. Rübailerde aşk, şarap, dünyanın türlü nimetlerinden yararlanma, hayatın anlamı ve hayat felsefesi, tasavvuf veölüm gibi konular işlenir.
    3. Rübai diğer nazım şekillerinden farklı olarak özel bir ölçüyle yazılır. 24 kalıbı vardır.
    4. Rübaide ilk iki dize fikrin hazırlayıcısıdır. Asıl söylenmek istenen düşünce 3. veya 4. dizede ortaya çıkar.
    5. Genelde mahlasız şiirlerdir.
    6. Rübai Edebiyatımıza İran Edebiyatından geçmiştir.
    7. Rübai’nin en büyük şairi İranlı Ömer Hayyâm(XII yy)’dır. Türk edebiyatının en usta şairleri Kara Fazlî, Azmizâde Haletî, Nâbî ve son dönemde de Yahya Kemâl’dir.

    Ahvâl-i cihânı her zaman söyleşelim
    Amma gam-ı aşkımız nihân söyleşelim
    Ey vâkıf-ı râz-ı aşk olan ârif-i cân
    Ney gibi seninle bî-zebân söyleşelim

    Azmizâde Halefi

    Tuyuğ
    Tuyuğ, Türklerin yaratıp Divan şiirine kazandırdığı nazım şeklidir. Maninin Divan edebiyatındaki karşılığı sayılabilir. Klasik Türk Edebiyatında aruzun fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılan dört dizelik milli bir nazım biçimidir. Tek dörtlükten oluşur. Kafiyelenişi rubaiyle aynıdır: aaxa. Genellikle lirik tarzda olan ve aaaa şeklinde kafiyelenen tuyuğlara “Musarra Tuyuğ” denir. Manide olduğu gibi, cinaslı uyak kullanılır. Halk şiirinde 11′li kalıpla söylenen mani biçimindeki şiirlere de tuyuğ denir. Aruzun yalnız “fâilâtün - fâilâtün - fâilün” kalıbıyla yazılır.

    Rubaide işlenen konular tuyuğda da işlenir. 14. yüzyıl Azerî şairi Kadı Burhanettin bu türün kurucusu sayılır. Çağdaşı Azerî şairi Nesimi ve 15. yüzyıl Çağatay şairi Ali Şir Nevai bu türde çokça ürün vermişlerdir.

    Özellikleri:

    1. Divan Edebiyatına Türklerin kazandırdığı bir nazım şeklidir.
    2. Kafiye düzeni aaxa ya da aaaa şeklindedir. (manide de öyle)
    3. Dört dizeden oluşur.
    4. Tuyuğlarda genellikle cinaslı kafiye kullanılır.
    5. Tuyuğda, mani ve rubaide olduğu gibi önemli bir fikir söylenmeye çalışılır. Bu nedenle zor söylenen şiirlerden sayılır.
    6. Mahlassız bir şiirdir.
    7. Kadı Burhaneddin ve Nesimî bu türün ustalarıdır.

    Not: Halk Edebiyatındaki maninin karşılığıdır.

    Dîlberin işi itâb u nâz olur
    Çeşmi cadû, gamzesi gammâz olur
    Ey gönül sabret, tahammül kıl ana
    Yâre erişmek işi az az olur

    Kadı Burhaneddin

    Şarkı



    Şarkı, Divan şiirinde bestelenmek için yazılan uygun ölçü kalıpları ile yazılan ve çoğunlukla 4 dizelik bendlerden oluşan nazım birimidir.Kafiye düzeni; x: değişken aa xa şeklindedir. Türk Edebiyatında bestelenmek amacıyla yazılan milli bir nazım biçimidir. Halk edebiyatındaki türkünün karşılığıdır.



    Aruz ölçüsünün her kalıbı ile kullanılır.Dörtlüklerden kurulan musammat da denebilir. Murabbaya benzer. 5 ya da 6 dizelik bendlerden de oluşabilir. Üçüncü dizeye meyan, dördüncü dizeye nakarat denir. Aşk, sevgili, ayrılık, içki ve eğlence konularında yazılır. Divan edebiyatının ilk şarkı yazarı Nail-i Kadim’dir.Lale Devrinde ise en önemli temsilcisi Nedim dir.En çok şarkıyı Enderunlu Vasıf yazmıştır. Müzikte, türkünün karşıtı olarak, Şarktan gelen, batılı anlamında kullanılır.



    Şarkı çeştli ses sanatçıları tarafından söylenerek Türk toplumunun musikisinde önemli bir yer tutmaktadır.şarkıda şair son bendde mahlasını söyler.Şarkıda her bentin üçüncü mısrası miyan(orta)miyanhanedir.Miyan daha çok şarkının en güzel ve dokunaklı bölümüdür.Bestenin en önemli bölümüdür.şarkıların konusu genellikle aşk,sevgilinin güzelliği ,eğlence ve içkidir.halk edebiyatında türkü türünün divan edebiyatına yansıması gibidir.

    Divan şiirine Türkler’in kazandırdığı bir nazım şeklidir. Şarkıda ilk bendin dördüncü mısraı bütün bentlerde tekrarlanmaktadır. Nazım birimi, kafiye şeması bakımından koşmaya benzer. Ölçü, beste, dil ve anlatım yönünden koşmadan ayrılır. Buna nakarat denir. Şarkılar bestelenmek üzere yazılır. Bu sahanın ustası Nedim’dir.

    Özellikleri:

    1. Halk edebiyatındaki türkünün karşılığıdır.
    2. Kuruluşu ve kafiye düzeni yönüyle murabbaya benzer. aaaa, bbba, ccca…
    3. Bestelenmek için yazıldığından fazla uzun değildir.
    4. Dörtlüklerden oluşur ve dörtlük sayısı üç ile beş arasında değişir.
    5. Şarkının konusu genellikle aşk, sevgili, ayrılık, içki ve eğlencedir.
    6. Geniş halk kitlelerine hitap ettiğinden dili genelde sadedir.
    7. Şarkının en önemli isimleri Nedim, Enderunlu Vasıf’tır. Yakın dönem şairlerinden olan Yahya Kemâl’in de pek çok şarkısı vardır.
    8. Günlük dile ait söyleyişler ve halk deyişleri vardır.

    Kalbim yine üzgün seni andım derinden
    Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden
    Üzgün ve kırılmış gibi en ince yerinden
    Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden

    Sendin boşalan bağrıma gözyaşları dolmuş
    Gördüm ki yazın bastığımız otlar solmuş
    Son demde bu mevsim gibi benzim
    Geçtim yine dün eski hazan bahçelerinden

    Yahya Kemâl


    Murabba
    Murabba (Osmanlıca: مربع), bent adı verilen dört dizelik kıt’alardan oluşan şiir türüdür. Kelime anlamı “dörtlük” demektir. Aynı ölçüde dörder dizelik bentlerden oluşan nazım şeklidir. Uyak düzeni genelde aaaa/bbba/ccca/ddda/… şeklinde olmakla beraber, ilk bendi kafiyeli olmayan ya da sonraki bentlerde kafiyesi tekrarlanmayan murabbalar da vardır. Çoğu zaman üç ila yedi bentten oluşur. Divan edebiyatında 15. yüzyılda sultanü’ş-şuara (şairler sultanı) unvanlı Ahmed Paşa tarafından kullanılmıştır. Tanzimat edebiyatında da Namık Kemal bu türün başarılı örneklerini vermiştir. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren şarkı şeklinde bestelenen eserlerin büyük bir kısmı murabba tarzında yazılmıştır.




  3. Mine
    Devamlı Üye
    Özellikleri:

    1. Nazım birimi dörtlük olan nazım şekillerinden biridir.
    2. Kafiye düzeni aaaa, bbba, ccca
    3. Genellikle 4 ile 8 dörtlükten oluşur.
    4. Her konuda murabba yazılabilir. Ancak dini ve didaktik konular ile övgü, yergi, manzum mektup, mersiye vs. türlerde murabba nazım şekli daha çok kullanılmıştır.
    5. Aruz kalıbıyla yazılır.
    6. Önemli murabba şairleri Aşki, Muhabbi, Hayreti, Taşlıcalı Yahya Bey, Fuzuli sayılabilir.

    Gül yüzünde göreli zülf-i semen-sây gönül
    Kuru seydâya yiler bî-ser u bî-pây gönül
    Demedim ben sana dolaşma an hây gönül
    Vay gönül vay bu gönül vay gönül ey vay gönül


    Terkib-i Bent
    Bentlerle kurulan uzun bir nazım biçimidir. Yaşamdan, talihten şikayet; felsefi düşünceler, dini, tasavvufi konular ve toplumsal yergilerin işlendiği şiirlerdir. En az beş en fazla on bentten oluşur. Her bent de beş ila 10 beyitten oluşur. Bentlerin kafiye düzeni gazele benzer. Her bendin (terkib-hane, kıta) sonunda vasıta beyti denen bir beyit vardır. Her bendin sonunda farklı vasıta beyitleri kullanılır. Bunlar bentlerden ayrı olarak kendi aralarında uyaklanır. Bentlerin kafiyelenişi gazeldeki gibidir. aa xa xa xa xa xa bb cc xc xc xc xc xc dd … (aa aa aa aa aa aa bb cc cc cc cc cc cc dd) Edebiyatımızda Bağdatlı Ruhi ve Ziya Paşa bu türün iki önemli şairidir. ikisi de toplumsal konularda yazmıştır.

    1. Terkib-i bend bentlerden oluşmuş bir nazım şeklidir.
    2. Her bent 5 ile 10 arasında beyitten oluşur.
    3. Bentlerin sayısı 5 ile 12 arasındadır.
    4. Bentlerin kafiye düzeni gazeldeki gibidir.
    5. Her bentin sonunda “vasıta beyti” adı verilen bir beyit bulunur. Vasıta beyti her hanenin sonunda değişir. Eğer değişmiyorsa terci-i bend olur.
    I. Bend: aa ba ca da ea … vv
    II. Bend: bb cb db eb fb … yy

    6. Hemen her türlü konunun ele alınabildiği terkibi bend edebiyatımızda çok kullanılmıştır. 7.özellikle Naat, mehdiye, hicviye vb. Nazım türleri, sosyal konular, din, tasavvuf ve felsefe konuları, terkib-i bend nazım şekli ile rahatlıkla anlatılmıştır. Ancak terkib-i bendin başlıca konusu mersiyedir.(Bâkî’nin Kanunî Mersiyesi, Şeyh Gâlib’in Esrâr Dede Mersiyesi)

    7. Aruzla yazılır.
    8. En önemli terkib-i bend üstadı Bağdatlı Ruhi’dir. Tanzimat şairi Ziya Paşa da önemli bir isimdir.

    Terci-i Bent


    Terci-i bend, uyakları(kafiyeleri) gazel biçiminde düzenlenmiş “hane” adı verilen 5-10 beyitlik şiir parçalarının (genellikle 5-12 hane) “vasıta” denen ve sürekli yinelenen bir beyit ile birbirine bağlanmasından oluşan nazım biçimidir. Bent sayısı ve bentlerdeki beyit sayısı bakımından terkib-i bentle aynıdır. Beyitler terkib-i bent gibi uyaklanır. Terci-i bentte bentleri birbirine bağlayan vasıta beyiti her bentten sonra aynen tekrarlanır. Terci-i bentte vasıta beyiti aynen tekrarlandığı için konular arasında uyum olmak zorundadır. Dolayısıyla terci-i bentte konu bütünlüğü vardır. Vasıta beyitinin uyaklanışı ise farklıdır.

    Özellikleri:

    1. Bentlerden oluşmuş bir nazım şeklidir.
    2. Her bent 5 ile 10 arasında beyitten oluşur.
    3. Bentlerin sayısı 5 ile 12 arasındadır.
    4. Bentlerin kafiye düzeni gazeldeki gibidir.
    5. Her bentin sonunda “vasıta beyti” adı verilen bir beyit bulunur. Ve bu beyit hiç değişmez. Eğer değişirse terkib-i bent olur.



    I. Bend: aa ba ca da ea … vv
    II. Bend: bb cb db eb fb … vv

    6. Terci-i bentlerde vasıta beyti her bendin sonunda aynen tekrarlandığı için, aynı fikir çerçevesinde toplanan bir konu bütünlüğü vardır. Vasıta beyti şiire monotonluk vermeyecek şekilde güzel olmalıdır. Bu sebeple zor yazılan bir şiirdir.

    7. Terci-i bendin konuları arasında felek, Allah’ın kudreti, kainatın sonsuzluğu, hayatın zorlukları, dünyadan şikayet vb. soyut konular ile mersiye, mehdiye, tevhid gibi nazım türleri ilk sırayı alır.
    8. Aruzla yazılır.

    En önemli terci-i bent sanatçıları Ziya Paşa ve Şeyh Galip’tir.

    Musammat

    Ayrı bir nazım biçimi olmamakla birlikte gazeil ve bazı kasidelere uygulanan bir divan edebiyatı tekniğidir. Sözlük anlamı; inciyi ipe dizmek demektir. Bendlerden kurulu nazım biçimlerine (murabba, muhammes, müseddes, müsebba, müsemmem, mütessa, muaşşer, terbi, tahmis, taşdir, tesdis, tesbi, tesmin, tes-i, taşir, terkib-i bend ve terci-i bend) verilen genel addır. İlk bende geçen dize ya da beyitlerin, öbür bendlerin sonunda aynen yinelenmesiyle düzenlenen musammatlara mütekerrir musammat denir. İlk benddeki dize ya da beyitlerin, öbür öbür bendlerin sonundaki dize ve beyitlerle yalnızca uyak bakımından uyuşması durumunda musammat, müzdevic musammat adını alır.

    1.Musammat ifadesi iki farklı anlamda kullanılır:

    A.Her beyti dört parçaya ayrılan, son parçaları aynı kafiyeyi izleyen, ondan önceki parçaları kendi arasında kafiyeli bulunan manzumedir.

    Dolsun yine peymâneler / olsun tehî humhâneler
    Raks eylesin mestâneler / mutribler gittikçe negam
    Nef’î

    B.Musammatlar dört ya da daha fazla mısralı bentlerden oluşan şiirlerdir. murabba, muhammes, müseddes gibi türleri vardır.

    Divan edebiyatında bentlerden oluşan nazım şekilleri arasında tahmis (beşleme), tesdis (altılama), müsebba (yedileme) müsemmen (sekizleme), muaşşer (onlama) vb.

    TAHMÎS

    (Tahmîs-i Nâilî Çelebi gazel-i Bahâyî)

    Hirâs-ı fitne saldun dehre ey bî-dâd n’eylersün
    Kopardun yer yer âşûb-ı kıyâmet-zâd n’eylürsün
    Perîşânlıklar etdün nev-be-nev icâd n’eylersün
    Dağıtdun hâb-ı nâz-ı yârı ey feryâd n’eylersün
    Edüb fitneyle dünyâyı harâb-âbâd n’eylersün

    Vücûdun eylemiş hikmet-şinâs-ı âlem-i bâlâ
    Aristâlis-i asr u nakd-ı vakt-ı Bû Alî Sînâ
    Benânun hall-i râz-ı müşkilât-ı nabz edüb hakkaa
    Edersün gerçi her derde tabîbim bir devâ ammâ
    Cünûn-ı ehl-i ışk olunca mâder-zâd n’eylersün

    Nihândır bû-yı fitne târ-ı anber-fâm-ı zülfünde
    Nice subh-ı kıyâmet muhtfîdir şâm-ı zülfünde
    Dimağ-âşüftedir cân ârzû-yı kâm-ı zülfünde
    Dil-i mecrûhuma rahm eyle kalsun dâm-ı zülfünde
    Şikeste-bâl olan murgı edüp âzâd n’eylersün

    Zemîn nat-ı siyâset-gâh-ı dil seyf-i kazâ mübrem
    Zebân hâmûş-ı hayret sîne sûzân dîdeler pür-nem
    Hevâ-yı ışk şûr-efgen mahabbet gaalib ü muhkem
    Şehîd-i tîg-ı ışk-ı yârdır ser-cümle-i âlem
    Urub şemşîre dest ey gamze-i cellâd n’eylersün

    Bulub pervâza ruhsat rûzgâra işveler satdun
    Perîşân etmeğe cem’iyyet-i uşşâkı can atdun
    Ne âl etdünse etdün murg-ı cânı dâma uğratdun
    Varub gîsû-yı zülf-i yârı biri birine katdun
    Yine bir fitne tahrîk eyledün ey bâd n’eylersün

    Ne sûret kim çekersün can bağışlarsun Mesîh-âsâ
    Olur hayrân-ı kârun mû-şikâfân-ı yed-i beyzâ
    Bu san’atde ne Erjeng ü ne Mânîdür sana hemtâ
    Güzel tasvîr edersün hatt u hâl-i dil-beri ammâ
    Füsûn u fitneye geldükçe ey Bihzâd n’eylersün

    Olursun Nâilî-veş gördüğün mahbûba efgende
    Meta’-ı sabrunı tâlân eder her tıfl-ı nâz-ende
    Mahabbet gam-fezâ esbâb-ı cem’iyyet perâkende
    Bahâyî-veş değülsün kaabil-i feyz-i safâ sen de
    Tekellüf ber-taraf ey hâtır-ı nâ-şâd n’eylersün

    (Vezin: Mefâilün mefâilün mefâilün mefâilün)




+ Yorum Gönder