+ Yorum Gönder
Gizliyara Güncel Konu Arşivi ve Okul dersleri Forumunda Eski ve yeni ölçüm araçları nelerdir Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Eski ve yeni ölçüm araçları nelerdir








    Eski ve yeni ölçüm araçları nelerdir







  2. HAYAT
    Devamlı Üye





    ESKİ UZUNLUK ÖLÇÜLERİ

    Çarşı arşını
    Daha çok çarşı ve pazarda kullanılırdı. Metre hesabıyla çarşı arşını 68 cm'dir.

    Bina ve mimar arşını
    75,8 cm'dir. Bu arşının uzunluğunda zamanla değişiklikler oldu. Üçüncü Selim Han abanoz ağacından bir mimar arşını yaptırdı. Bunun ölçü olarak kullanılmasını istedi ve kütüphaneye kaldırttı. Bunun bir tarafı 24 parmağa ve her parmak 10 hat'ta bölündü. Böylelikle bu bölümle basımevinde kullanılan punto büyüklükleri de alınabilecekti. Diğer tarafı sadece 20 eşit parçaya bölündü. Değerli kumaşları bilhassa ipekleri ölçmede endaze kullanılırdı (endaze 65,25 cm'dir).
    Türkiye'de 26 Mart 1931 tarih ve 1782 sayılı kanunla, arşın ölçü birimi kaldırılıp, yerine metre sistemi kabul edildi. 1933'ten sonra da arşının bütün çeşitleri tamamen ortadan kaldırılıp metre sistemine geçildi.
    Zirai mimari, arşın ve endaze ölçü birimlerinin ast ve üst katları aşağıda gösterilmiştir.

    ENDAZE
    1 endaze = 8 rubu
    1 rubu = 2 kirah
    ÇARŞI ARŞINI
    1 çarşı arşını = 8 rubu

    ZİRAİ
    1 merhale = 2 berid
    1 berid (menzil) = 4 fersah
    1 fersah = 3 mil
    1 mil = 2500 zirai
    1 kulaç = 2,5 zirai

    PARMAK
    1 parmak = 12 hat
    1 hat = 12 nokta

    GÜNÜMÜZ ÖLÇÜSÜ METREYE GÖRE KIYASLAMA
    " 1 parmak = 12 hat = 0,03157 m
    " 1 hat = 12 nokta = 0,00263 m
    " 1 nokta = 0,00022 m
    " 1 kulaç = 2,5 zirai =1,895 m (ip boyu, su derinliği, kuyu derinliği vb. için)
    " 1 kara mili = 2500 zirai = 1895 m (kara yolculuğundaki mesafeler için)
    " 1 fersah = 3 mil = 7500 zirai = 5685 m
    " 1 berid (menzil) = 4 fersah = 12 mil = 30900 arşın = 22740 m
    " 1 merhale = 2 berid = 45080 m
    " 1 çarşı arşını = 8 rubu (urup) = 0,680 m (kumaş için)
    " 1 rubu = 2 kirah = 0,085 m
    " 1 kirah = 0,0425 m
    " 1 endaze = 8 rubu (urup) = 0,650 m
    (artan ipekli fiyatlarına karşılık konulan ölçü birimi)

    ESKİ AĞIRLIK ÖLÇÜLERİ

    Ağırlık ölçü birimi de uzunluk ölçü birimi gibi farklılıklar gösteriyordu. Şimdi kullanılan ağırlık birimi kilogram olup 0 derecede bir desimetreküp suyun ağırlığı olarak tanımlanmış ve Uluslararası Ölçü ve Ağırlık Birliğinden Türkiye'ye bir örnek verilmiştir.1874 yılı iridyumlu platin alaşımından 1928/29 da yapılmış olan 42 nolu Türkiye milli kilogram prototipinin kullanılmasında gösterilen dikkatsizlik ve özensizlikten dolayı bozulduğunun anlaşılması üzerine 1953 yılında yapılan 54 numaralı prototipi ile değiştirilmiştir.

    OKKA
    1 tonilato = 4 çeki
    1 çeki = 4 kantar
    1 kantar = 44 okka(kıyye)
    1 batman = 6 okka(kıyye)
    1 okka(kıyye) = 400 dirhem

    DİRHEM

    Osmanlı Döneminde kullanılan 1 dirhem
    1 dirhem = 4 dönük
    1 dönük = 4 kırat
    1 kırat = 4 bakray
    1 bakray = 4 fitil
    1 fitil = 2 nekir
    1 nekir = 2 kıtmir
    1 kıtmir = 2 zerre

    GÜNÜMÜZ ÖLÇÜSÜ KİLOGRAMA GÖRE KIYASLAMA
    " 1 okka (kıyye) = 400 dirhem = 1282,945 gr (1280 gr)
    " 1 batman = 6 kıyye = 7,544 kg
    " 1 kantar = 44 kıyye = 100 ludre = 56,320 kg
    " 1 çeki = 4 kantar = 176 kıyye = 225,798 kg
    " 1 tonilato = 1000 kg = 4 çeki + 1 kantar + 37,4 okka
    " 1 tonilato = 17 kantar + 31 okka + 183 dirhem
    " 1 miskal = 1,5 dirhem = 4,8 gr
    " 1 dirhem = 4 dünük = 3,2 gr
    " 1 dünük = 4 kırat
    " 1 kırat = 4 bakray = 1/24 misgal
    " 1 bakray = 4 fitil
    " 1 fitil = 2 nekir
    " 1 nekir = 2 kıtmir
    " 1 kıtmir = 2 zerre

    ESKİ ALAN ÖLÇÜLERİ

    " 1 arşın (zirai) ²= 0,57417 m²= 4 ayak²
    " 1 dönüm (yeni) = 2500 m²
    " 1 dönüm (büyük) = 2720 m²
    " 1 dönüm (atik) = 4 evlek = 1600 zirai² = 918,672 m² (bir kenarı 40 arşın (zirai) olan kare)
    " 1 atik evlek = 400 arşın²= 229,668 m²
    " 1 yeni evlek = 100 m²
    " 1 cerip = 3600 zirai²= 2067,012 m²
    " 1 ayak² = 144 parmak²= 0,14354 m²
    " 1 parmak² = 144 hat²= 0,00099751 m²
    " 1 hat² = 144 nokta²= 0,000006927 m² " 1 çarşı arşın² = 0,46240 m²
    " 1 urup² = 0,007225 m²
    " 1 kirah² = 0,0018062 m²
    " 1 endaze² = 0,422500 m²
    " 1 urup² = 0,0066015 m²

    ESKİ ZAMAN ÖLÇÜLERİ

    Alaturka Saat
    Hicri Takvim
    Cumhuriyetten önce, yurdumuzda kullanılan ölçüler uygar ülkelerin kullandığı ölçülerden farklıydı. Metre yerine, arşın denilen bir uzunluk aleti kullanıyordu ve ayrıca alaturka saat kullanıyordu. Bu saate göre 6'da öğle 12'de akşam oluyordu.
    Dünya ülkelerinin çoğu miladi takvim kullanırken, biz hicri takvim kullanıyorduk. Bu yüzden takvim birliği sağlanamıyordu. Ağırlık ölçüsü olarak okka, batman, dirhem denilen ölçü birimi kullanıyordu. Bütün bunlar dünyaya ayak uydurmamızı engelliyordu. TBMM hazırladığı bir kanunla eski ölçü birimleri değiştirirdi. Bugün kullandığımız metre, kilogram, takvim, saat gibi ölçü araçları kabul edildi.

    ESKİ SIVI ÖLÇÜLERİ

    Su kaynağının debisinin ölçülmesinde birim olarak "lüle" kullanılmıştır. 1 lüle yaklaşık olarak 26 mm çapında bir borudur ve dakikada 36 litre su akıtır. Günlük yaklaşık 52 m3 su olarak kabul edilir. Şehir içinde yer alan su taksim istasyonlarında bulunan dağıtım sandıklarında kullanılan boruların günlük debisi ise dağıtım yapılan bölgenin ihtiyacına göre ayarlanmıştır ve aşağıdaki gibidir.

    1 Hilal 0,5625 lt/Dak. (Günde-0,81 m3)
    1 Çuvaldız 1,125 lt/Dak. (Günde-1,62 m3)
    1 Masura 4,5 lt/Dak. (Günde-6,48 m3)
    1 Kamış 9 lt/Dak. (Günde-12,96 m3)
    1 Lüle 36 lt/Dak. (Günde- 51,84 m3 ~ 52 m3)




  3. HAYAT
    Devamlı Üye
    ÖLÇÜ ALETLERI VE KULLANIMLARI



    Ölçme:Bir büyüklügün kendi cinsinden bir birimle karsilastirilmasidir.

    Akim : Ampermetre
    Gerilim : Voltmetre
    Direnç : Ohm-metre
    Güç : Watt-metre
    Frekans : Frekans-metre
    Akim, gerilim, direnç ayni ölçü aleti tarafindan ölçülebiliyorsa bu ölçü aletine avometre, bu üç ölçümün haricinde baska özellikleri de bulunan ölçü aletine multimetre denir.
    Ölçü Aletlerinin Siniflandirilmasi
    Analog Ölçü Aletleri
    Dijital Ölçü Aletleri
    Kaydedici Ölçü Aletleri
    Toplayici Ölçü Aletleri
    1-) Analog Ölçü Aletleri
    Analog ölçü aletleri ibreli ve kadranli aletlerdir. Kadran ölçülecek degere göre taksimatlandirilmistir. Analog ölçü aletlerinin genel özelligi sürekli degisim gösteren büyüklüklerin ölçümünde sagladigi kolayliktir.
    2-) Dijital Ölçü Aletleri
    Sayisal ölçü aletleridir. Yani ölçülmek istenen büyüklügü ekranda rakamlarla gösterirler.
    3-) Kaydedici Ölçü Aletleri
    Ölçtükleri büyüklüge ait degerleri sürekli hareket eden bir kagida kaydeden aletlerdir. Örnegin depremlerin büyüklüklerini gösteren kayit cihazlari, kalp atislarini kaydeden elektrokardiyograf, meteorolojide havanin isisini, nemini, basincini gösteren kayit cihazlari, yalan makineleri.
    4-) Toplayici Ölçü Aletleri
    Ölçtükleri büyüklükleri toplayarak kaydeden cihazlardir. Örnegin elektrik sayaçlari.
    Analog Ölçü Aletlerinin Avantajlari
    Ölçtükleri büyüklük ile baglantiya geçtikleri anda ibreleri sapar. Yani hizli çalisirlar.
    Daha basit yapili olmalari sebebiyle ucuzdurlar. Bakim ve onarimlari kolaydir.
    Analog Ölçü Aletlerinin Dezavantajlari
    Kadran alani sinirli oldugu için gerektigi gibi taksimatlandirilma zorlugu vardir. Ibrenin gösterdigi deger %1-3 arasinda farkli olabilir.
    Ölçülen degerin okunmasindaki hassasiyet kisiden kisiye degisebilmektedir.
    Okuma hizi da kisiden kisiye degisir.
    Elektromanyetik alandan etkilenirler.
    Mekanik ariza yapma olasiliklari fazladir.
    Dijital Ölçü Aletlerinin Avantajlari
    Ölçülen degeri ekranda gösterdigi için insandan kaynaklanan okuma hatalarini ortadan kaldirirlar.
    Yapisindan kaynaklanan hata, %0,01 civarindadir.
    Enerji sarfiyatlari çok azdir.
    Elektromanyetik alandan etkilenmeleri çok azdir.
    Mekanik ariza yapmazlar.
    Dijital Ölçü Aletlerinin Dezavantajlari
    Gösterge olarak LCD veya LED kullanildigi için uzaktan okunmasi zordur.
    Üretimi, onarimi, bakimi zordur. Dolayisiyla daha pahalidir




  4. HAYAT
    Devamlı Üye

    Osmanlılarda Eski Uzunluk Ölçü Birimleri




    Osmanlı İmparatorluğu zamanında 75,80 cm'lik tarım mimari (veya sadece zirai), 68 cm uzunluğundaki çarşı arşını vardı. Daha sonra ipekli fiyatlarının artması dolayısı ile fiyatı yükseltme yerine ölçü birimi kısaltılarak 65 cm'lik Fars kökenli endaze birimi kullanıldı. III. Selim abanoz ağacından bir prototip olarak 1 zirai mimari yaptırdı. Bunun bir tarafı 24 parmağa ve her parmak 10 hat'ta bölündü. Böylelikle bu bölümle basımevinde kullanılan punto büyüklükleri de alınabilecekti. Diğer tarafı sadece 20 eşit parçaya bölündü. Zirai mimari, arşın ve endaze ölçü birimlerinin ast ve üst katları aşağıda gösterilmiştir.
    1 zirai mimari = zirai = mimari arşını = 2 ayak (kadem) = 0,75774 m = 24 parmak = 288 hat = 3456 nokta
    (yol, sokak uzunluğu, bina yüksekliği vb
    1 parmak = 12 hat = 0,03157 m
    1 hat = 12 nokta = 0,00263 m
    1 nokta = 0,00022 m
    1 kulaç = 2,5 zirai =1,895 m (ip boyu, su derinliği, kuyu derinliği vb. için)
    1 kara mili = 2500 zirai = 1895 m (kara yolculuğundaki mesafeler için)
    1 fersah = 3 mil = 7500 zirai = 5685 m
    1 berid (menzil) = 4 fersah = 12 mil = 30900 arşın = 22740 m
    1 merhale = 2 berid = 45480 m
    1 çarşı arşını = 8 rubu (urup) = 0,680 m (kumaş için)
    1 rubu = 2 kirah = 0,085 m
    1 kirah = 0,0425 m
    1 endaze = 8 rubu (urup) = 0,650 m (artan ipekli fiyatlarına karşılık burakkonulan ölçü birimi)
    Uzunluk ölçü birimlerinde ters dönüşümler:

    Eski Alan Ölçü Birimleri


    1 arşın (zirai) ²= 0,57417 m²= 4 ayak²
    1 dönüm (yeni) = 2500 m²
    1 dönüm (büyük) = 2720 m²
    1 dönüm (atik) = 4 evlek = 1600 zirai² = 918,672 m² (bir kenarı 40 arşın (zirai) olan kare)
    1 atik evlek = 400 arşın²= 229,668 m²
    1 yeni evlek = 250 m²
    1 cerip = 3600 zirai²= 2067,012 m²
    1 ayak² = 144 parmak²= 0,14354 m²
    1 parmak² = 144 hat²= 0,00099751 m²
    1 hat² = 144 nokta²= 0,000006927 m²
    1 çarşı arşın² = 0,46240 m²
    1 urup² = 0,007225 m²
    1 kirah² = 0,0018062 m²
    1 endaze² = 0,422500 m²
    1 urup² = 0,0066015 m²
    1 kirah² = 0,0016504 m²
    Alan Ölçü Birimlerinde Ters Dönüşümler

    1 m² = 1,740450 zirai²= 1 zirai²+ 426 parmak² + 71,89 hat²
    1 m² = 2,162629 çarşı arşın² + 2 arşın² + 10 rubu² + 1,63 kirah²
    1 m² = 2,366887 endaze² + 2 endaze² + 23 rubu² + 1,9 kirah²
    1 ar = 0,1087781 dönüm = 174 zirai² + 25 parmak² + 133,24 hat²

    Eski Ağırlık Ölçü Birimleri [değiştir]

    Ağırlık ölçü birimi de uzunluk ölçü birimi gibi farklılıklar gösteriyordu. Şimdi kullanılan ağırlık birimi kilogram olup 0 derecede bir desimetreküp suyun ağırlığı olarak tanımlanmış ve Uluslararası Ölçü ve Ağırlık Birliğinden Türkiye'ye bir örnek verilmiştir.
    1874 yılı iridyumlu platin alaşımından 1928/29 da yapılmış olan 42 nolu Türkiye milli kilogram prototipinin kullanılmasında gösterilen dikkatsizlik ve özensizlikten dolayı bozulduğunun anlaşılması üzerine 1953 yılında yapılan 54 numaralı prototipi ile değiştirilmiştir.

    1 okka (kıyye) = 400 dirhem = 1282,945 gr (1280 gr)
    1 batman = 6 kıyye = 7,544 kg
    1 kantar = 44 kıyye = 100 ludre = 56,320 kg
    1 çeki = 4 kantar = 176 kıyye = 225,798 kg
    1 tonilato = 1000 kg = 4 çeki + 1 kantar + 37,4 okka
    1 tonilato = 17 kantar + 31 okka + 183 dirhem
    1 miskal = 1,5 dirhem = 4,8 gr
    1 dirhem = 4 dünük = 3,2 gr
    1 dünük = 4 kırat
    1 kırat = 4 bakray = 1/24 miskal
    1 bakray = 4 fitil
    1 fitil = 2 nekir
    1 nekir = 2 kıtmir
    1 kıtmir = 2 zerre
    Ters Dönüşümler

    1 kg = 312,5 dirhem = 0,781257 kıyye (okka)
    1 kg = 0 okka + 311 dirhem + 12,5225 kırat

    Kullanıldığı yere göre değişen alan ölçü birimleri

    Afyon 1 dönüm 2000,00 m² İzmir 1 satraç 0,57417 m² Ankara 1 mucur 32,3544 m² Karapınar 1 çiftçi dönümü 2500,00 m²
    1 şinik 129,1883 m²
    1 yeni dönüm 2025,00 m²
    1 yarım 516,753 m²
    1 hükümetdönümü 1000,00 m² Aydın 1 satraç 0,57417 m² K.Maraş 1 çiftlik 3000,00 m²



    1 külek 17 kg Arhavi 1 kıye 150,00 m² Kelkit 1 kile 918,672 m² Bursa 1 muzur 4643,36 m² Niksar 1/2 tenekebuğday 1300,00 m² Çumra 1 dönüm 2500,00 m² Reşadiye 1 kil 2067,75 m²
    1 havayi 17 litre
    1 kot 459,00 m² Elazığ 1 kot 57,417 m²
    1 evlek 229,75 m²
    1 ölçek=4 kot 229,668 m² Samsun 1 kil 918,672 m²
    1 urub (rubu) 918,672 m² Çarşamba 1 kesim 2765,0 m²
    1 kil 3674,688 m²
    1 kesim 2025,0 m² Eskişehir 1 araba ot 4-6 dönüm Terme 1 kesim 3600,00 m² Erzurum 1 batman 459,336 m² Alaçam 1 kabak 8000,00 m² Ermenek 1 kutu 4,5-5 kg Sivas 1 ölçek 918,672 m² Gaziantep 1 kile 160-170 kg
    1 evlek 229,668 m²
    1 timin 1/8 kile
    1 kile 12861,408 m² Giresun 1 kod 1500,00 m² Tokat 1 rublağ 1837,344 m²
    1 kıye 2500,00 m² Trabzon 1 kot 1200,00 m²
    1 karış 20 cm² Ş.Urfa 1 timin 1837,344 m² Hadim 1 mandal 30-40 m²
    1 kile 14698,752 m²
    1 evlek 250,00 m²
    1 ölçek 918,672 m²
    1 dönüm 1435,4247 m² Yozgat 1 kile 918,672 m² İstanbul 1 kile 1837,344 m²
    1 çerik 150,00 m²
    1 müd 36746,88 m²

  5. Harbi @ kız
    Bayan Üye
    Eski ve yeni ölçüm araçları resimleri



    ESKİ UZUNLUK ÖLÇÜLERİ1.png
    ESKİ UZUNLUK ÖLÇÜLERİ2.jpg
    ESKİ UZUNLUK ÖLÇÜLERİ3.jpg
    ESKİ UZUNLUK ÖLÇÜLERİ4.jpg

+ Yorum Gönder


eski ve yeni ölçme araçları,  eski ölçü birimleri,  eski ölçü aletleri,  eski ve yeni ölçü aletleri,  eski ve yeni ölçü birimleri,  yeni ölçü aletleri