+ Yorum Gönder
Gizliyara Güncel Konu Arşivi ve Okul dersleri Forumunda Teleskobun çalışma prensipleri nelerdir? Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Teleskobun çalışma prensipleri nelerdir?








    ?
    ?????????







  2. Asel
    Bayan Üye





    teleskobun çalışma prensipleri nelerdir?


    Bir teleskop ile; daha doğrusu başlangıç için aldığınız küçük bir teleskop ile, görebileceğiniz gök cisimlerinin başında tabi ki ay gelmektedir.Ayın üzerindeki kraterleri ve dağları yakından görmek, ay tutulmalarını daha yakından seyredebilmek, geceleri gökyüzüne bakan herkese mutlaka daha fazla bir keyif verecektir. Ay’ın dışında gezegenleri de rahatlıkla gözlemleyebileceksiniz. Özellikle Jüpiterin bantları, lekesi ve uyduları; Satürn’ün halkaları ve Titan uydusu; Venüs’ün etkileyici görüntüsü ve Mars üzerindeki bölgeleri görmek size ayrı bir haz ve mutluluk verecektir. Tabi ki ay ve gezegenlerin yanında, derin uzay cisimleri olan; bulutsuları, gökadaları ve hatta kuyruklu yıldızları dahi 60mm lik başlangıç seviyesi bir teleskopla görmeniz mümkün olur. Ayrıca teleskoplar ile; özellikle mercekli teleskoplar ile, yeryüzü görüntülerinide rahatlıkla izleyebilirsiniz. Teleskobunuzu doğayı, kuşları veya uzaktaki cisimleri izleyebilmek için de çekinmeden kullanabilirsiniz.
    TELESKOP TÜRLERİ

    * Teleskop türlerini 3 ana grup altında toplayabiliriz:

    1. Mercekli Teleskoplar : Bu türde uzun bir tüp içindeki mercekten geçen ışık, göz merceğine gelir.

    2. Aynalı Teleskoplar : Bunlarda kendi aralarında ikiye ayrılır.

    a. Newtonian Türü : Newtonian türü teleskoplar ışığı toplayan ve ikinci bir düz aynaya odaklayan bir çukur aynaya sahiptirler. İkinci ayna ise görüntüyü ana tübün dışına açılan bir penceredeki göz merceğine yansıtır.

    b. Cassegrain Türü : Bu tür teleskoplar büyük bir küresel veya parabolid çukur ayna ile hiperbolid tümsek bir ikinci aynadan oluşur. Gelen ışınlar önce çukur ayna tarafından toplanır ve ikinci aynaya yansıtılır. Bu aynadan yansıyan ışınlar ise birinci aynanın merkez bölgesindeki delikten geçerek gözmerceğine odaklanır.

    3. Hem aynalı Hem mercekli (Katadioptrik) teleskoplar : Bunlarda kendi aralarında üçe ayrılır.

    a. Schmidt-Cassegrain Türü : Bu tür teleskoplarda ışık ince bir Schmidt düzeltici mercekten geçerek gelir. Daha sonra küresel çukur aynaya çarparak tekrar geri yansır. Yansıyan bu ışınlar birinci aynanın göbeğindeki delikten geçerek gözmerceğinde odaklanırlar. Bu tür teleskoplar teleskop türleri içinde en modern olanlarıdır.

    b. Maksutov-Cassegrain Türü : Bu tür genel olarak Schmidt-Cassegrain teleskoplara benzer. Bu tür teleskoplarda bir tarafı iç bükey bir tarafı dış bükey olan ince bir düzeltici mercek kullanılır. İkinci ayna, merceğin merkez bölgesi aluminyum kaplanarak oluşturulur.

    c. Schmid-Newtonian Türü : Bu tür teleskoplar diğerlerine benzemekle birlikte; bunlarda Newtonian aynaları ve Schmidt düzeltici mercekleri kullanılmıştır. Daha çok sönük uzay cisimlerini gözlemek için kullanılırlar.

    Teleskop Türlerinin Birbirlerine Göre Avantaj ve Dezavantajlarını Gösteren Tablo :
    Mercekli Teleskoplar : Aynalı Teleskoplar : Hem Aynalı Hem Mercekli (Katadioptrik) Teleskoplar :

    Avantajları : Avantajları : Avantajları :
    - Dizaynı basit olduğu için kullanımı kolay ve güvenilirdir.
    - Çok az bakım yapmak gerekir.
    - Büyük objektif açıklı olanları ile ay, gezegen ve çift yıldız gözlemleri mükemmeldir.
    - İkinci bir ayna olmadığı için görüntü kalitesi oldukça iyidir.
    - Uzak yeryüzü cisimlerini gözlemek için idealdir.
    - Optik tüp olduğu için hava akımları en aza indirilmiştir. Bu nedenle hava akımlarından dolayı görüntünün etkilenmesi engellenmiştir.
    - Renk düzeltmesi akromatik mercekli olanlarda iyi, apokramatik veya fluorit olanlarda çok iyidir. - Diğer teleskop türleri ile karşılaştırıldığında objektif açıklığının her cm’si en düşük fiyata imal edilir.
    - Odak uzaklığı 1m ‘ye kadar olanlar kolaylıkla taşınabilir.
    - Ay ve gezegen gözlemleri için idealdir.
    - Derin uzay cisimlerini gözlemek içinde idealdir.
    - Optik sapınçları az olduğu için oldukça parlak bir görüntü vermektedirler.

    - Tüm teleskop türleri içinde en iyi olandır. Diğer türlerin, tüm optik dezavantajlarını ortadan kaldırırken, tüm avantajlarını birleştirir.
    - Derin uzay cisimlerinin gözlemi ve fotoğraf çekimi için çok uygundur.
    - Yeryüzü gözlemi ve fotoğraf çekimi içinde uygundur.
    - Ay, gezegen ve çift yıldız gözlemleri için uygundurlar.
    - Geniş bir alan üzerindeki keskin ve net görüntüye sahip optiği çok iyidir.
    - Kapalı tüp dizaynından dolayı hava akımları tüp içine giremez.
    - Rahat taşınabilen, dayanıklı ve masrafsızdırlar.
    - Teleskop türleri içinde en iyi odaklama yeteneğine sahip olan türdür.
    Dezavantajları : Dezavantajları : Dezavantajları :
    - Tüm teleskop türleri arasında objektif açıklığı arttıkça fiyatı en çok pahalı olan türdür.
    - Diğer teleskop türlerinin açıklıklarına eşdeğer açıklıktaki mercekli teleskop daha ağır, daha uzun ve daha büyüktür.

    - Diğer türlerden daha hassas oldukları için daha çok bakım gerektirirler.
    - Yeryüzü cisimlerini gözlemek için uygun değildir.
    - Açık optik tüp dizaynı hava akımlarının görüntüyü etkilemesine sebep olur.Hava ile olan bu temas aynanın sırını bozar ve teleskobun gücünü azaltı - Pahalıdırlar.
    - İkinci aynaları sebebiyle, mercekli teleskoplardan daha fazla ışık kaybına neden olurlar.

    OPTİK VE MEKANİK BİLGİ

    1. Açıklık : Bütün teleskopların asıl fonksiyonu ışık toplamaktır. Teleskobun açıklığı demek, merceğin yada aynanın çapı demektir. Açıklık genellikle ” (inç) ile tanımlanır. 1″ = 2.54cm dir. Açıklık ne kadar büyükse teleskop o kadar fazla ışık toplar. Daha çok ışık toplanması ise daha parlak ve daha iyi bir görüntü oluşmasını sağlar.

    2. Odak Uzaklığı : Odak uzaklığı = Açıklık (mm) * Odak Oranı olarak tanımlanabilir. Ya da mercekten veya birinci aynadan itibaren teleskobun odak noktasına kadar olan uzaklığıdır. Odak uzaklığı uzun olan teleskopların gücü daha fazla olup, elde edilen görüntüde daha büyüktür.

    3. Çözümleme : Bir teleskobun daha fazla ayrıntıyı gösterebilme yeteneğine denir. Çözümleme ne kadar yüksekse, teleskop o kadar ince ayrıntı verir.

    4. Çözümleme Gücü : Birbirine çok yakın olan çift yıldızları ayrı ayrı görebilmemizi gerçekleştiren teleskop yeteneğine denir.

    5. Kontrast : Elde edilen görüntünün daha net ve daha parlak olmasıdır. Kontrastın iyi olabilmesi için hava ve görüş koşullarının iyi olması gereklidir.

    6. Işık Toplama Gücü : İnsan gözü ile teleskobun kuramsal olarak ışık toplama yeteneğinin karşılaştırılmasıdır.

    7. Airy Disk Parlaklık Faktörü :
    Yıldızlar dünyadan çok uzakta oldukları için teleskopla bakıldığında disk şeklinde değil, nokta şeklinde görünürler. Ancak yıldızın görüntüsünü çok fazla büyütürsek teleskoptan kaynaklanan disk şeklinde bir görüntü belirir. Yani yıldız teleskobun görüş alanının merkezinde olduğunda, yıldızın bu büyütülmüş görüntüsünde iki şey göze çarpmaktadır : Birincisi Airy Disk adıyla bilinen parlak bir merkezi alan, ikincisi ise Kırınım halkaları adıyla bilinen bir halka veya sönük halkalar serisidir.

    8. Çıkış Açıklığı : Açıklık (mm) / Göz merceğinin gücü olarak tanımlanabilir. Gözmerceğinden çıkan dairesel olan ışık demeti için kullanılmaktadır.

    9. Güç (Büyütme) : Teleskobun gücü, teleskobun kendisi ve kullanılan göz merceği (oküler) arasındaki ilişki olarak tanımlanabilir. Teleskop alınırken açıklık ve teleskobun gücüne çok dikkat edilmelidir. Büyütme = Teleskobun odak uzaklığı / gözmerceğinin odak uzaklığı formülü ile hesaplanır. Normal şartlar altında en yüksek büyütme teleskobun açıklığının 60 katına eşittir. Mesela 3.5″ lik bir teleskobun max. büyütmesi 210X dir. Genelde amatör astronomlar gözlemlerinin çoğunu açıklığın 20-25 katı bir büyütme ile yaparlar.




  3. Asel
    Bayan Üye
    10. Parlaklık Sınırı : Parlaklık birimi kadir (m) dir. 7.5 + 5 * logA (cm biriminde teleskobun açıklığının logaritması) formülü ile görsel parlaklık sınırı hesaplanır.

    11. Odak Oranı (Fotoğrafik Hız) : Odak Oranı = Odak Uzaklığı (mm) / Açıklık (mm) ile hesaplanır. Odak oranı size teleskobunuzla fotoğraf çekebilme hızını verir.



    12. Yakın Odak : Görsel veya fotoğrafik çalışılabilecek en yakın yer cisminin odaklanabileceği en yakın uzaklıktır.

    13. Görüş Alanı : Teleskop ile görülebilecek gökyüzü parçasına gerçek görüş alanı denir. Bu açısal alan yay derecesi cinsinden ölçülür. Formülü : Teleskobun gücü / Gözmerceğinin görüş alanı (derece) dir.
    14. Optik Dizayn Sapınçları : Görüntünün oluşumu sırasında ortaya çıkan hatalara denir. Renk sapıncı, Küresel sapınç, Koma, Astigmat, Alan eğriliği ve Alan bozulması bazı teleskop sapınçlarıdır.
    15. Teleskop Kurguları : İkiye ayrılır :

    a. Alt Azimut Kurgu : En basit kurgudur. Üzerindeki kollar yardımı ile teleskoba; aşağı yukarı doğru düşey hareket ve yatay hareket yaptırılabilir.

    b. Eşlek Kurgu : Eşlek kurgu ile gök cisimlerini izlemek çok daha kolaydır. Çünkü gökyüzündeki cisimler sürekli bir hareket halindedir ve alt azimut kurgu ile bunların hareketlerine ayak uydurmak son derece zordur. Ancak eşlek kurgu, enleme göre ayarlanmış bir eksen üzerinde döndüğü için gökcisimleri telekobun görüş alanı içinde kalırlar. Alman ve Çatal kurgu adı altında iki ayrı çeşidi vardır.

    16. Enlem Ayarlayıcı : Teleskobun gök uçlağına göre eğimini ayarlar.

    17. Saat Sürücü : Eşlek kurgularda buluna motorları ve dişlileri kontrol eden elektrik sistemine denir.

    18. Konsayı Ayarlayıcı : Yıldızların konsayılarını kullanarak gökyüzündeki yerlerini bulmaya yarayan sağaçıklık ve dikaçıklık ayarlayıcılarıdır.

    19. Arayıcı : Teleskobun üzerine yerleştirilmiş küçük dürbüne denir.

    20. Gözmerceği : Teleskopta oluşturulan görüntüler, farklı oranlarda gözmercekleri tarafından büyütülürler.
    GENEL BİLGİLER :

    a. Görüş koşulları : Gökyüzünün durumu gözlem koşullarını önemli ölçüde etkilemektedir. Hava akımları, sıcaklık değişimleri, toz parçacıklarının olması yıldızların kıpırdıyormuş gibi görünmesine neden olur. İşte bu tür atmosferik olayların bulunması, gözlem için kötü koşulların olması anlamına gelir. Genellikle yıldızların ışığının sabit olduğu geceler gözlem için uygun gecelerdir.

    b. Taşınabilirlik : Taşınabilirlik derken, teleskobun taşınabilirliğinden bahsederiz. Genellikle amatör astronomide tüm yan bileşenleri ile birlikte kolay taşınabilir teleskoplar tercih edilmelidir. Çünkü özellikle büyük şehirlerden birinde yaşıyorsanız, teleskobunuzu sık sık uygun bir yere götürmek zorunda kalabilirsiniz.

    c. Yetenek : Teleskobun belli yetenekleri olmalıdır. Genel olarak bunlar; astronomi gözlemlerini yapabilmek, yeryüzü gözlemlerini yapabilmek ve hem gökyüzü hemde yeryüzü cisimlerinin fotoğraflarını rahatlıkla çekebilmeyi sağlayabilmek olmalıdır.
    * Bu kadar bilgiden sonra size küçük bir satın alma rehberi hazırlamaya çalıştım ve bunu tabloladım. Bu arada şunu söylemeliyim ki en iyi teleskopların Meade ve Celestron markaları olduğu hakkında yoğun bir ortak görüş vardır.
    100 Dolar Civarı : İyi bir gözlem dürbünü veya ince ayarı olmayan, alt azimut kurgulu, kötü ve markasız bir teleskop alabilirsiniz.
    200-300 Dolar Civarı : İnce ayar kolları bulunan, alt azimut kurgulu, 60mm veya 80mm açıklıklı, markalı, başlangıç için ideal olabilecek bir mercekli teleskop alınabilir.
    500-1000 Dolar Civarı : Bu aralıkta tercih imkanı oldukça artmaktadır. 490-500 dolar civarına eşlek kurgulu, 3.5″ açıklıklı, kullanışlı bir mercekli teleskop alınabileceği gibi, 500-750 dolar civarına Eşlek kurgulu, 6″ veya 8″ açıklıklı, iyi bir aynalı teleskop alınabilir. 750-1000 Dolar civarına ise; Meade veya Celestron markalarının, motorlu, hem mercekli hem aynalı modellerinden alınabilir. İhtiyacınızı tam olarak belirleyip iyi bir araştırma yapmak, en doğru seçimi yapmanıza oldukça yardımcı olacaktır.
    1000-2000 Dolar Civarı : Çatal kurgulu, motor düzeneğine sahip, 8″ veya 10″ açıklıklı, Schmidt-Cassegrain türü katadioptrik bir teleskop alınabilir.

    Mercekli Teleskoplar
    • Büyük mercek ışığı odağa toplar.

    ________________________________________
    Aynalı Teleskoplar
    • Işık alüminyum yüzeyle kaplanmış eğrisel bir aynadan yansıyarak odağa toplanır.

    ________________________________________
    Ayna Şekli
    • Ayna herzaman konik bir kesite sahiptir:
    o Parabol, hiperbol yada elips

    ________________________________________
    Cassegrain Türü Teleskop

    ________________________________________

    Newton Türü Teleskop

    ________________________________________
    Aynalı Teleskopların Avantajı
    • Işık yüzeyden yansıtıldığı için bir maddenin içinden geçmez..
    • Arkadan desteklenebilir.
    • Renk sapıncı olmaz (bütün ışık eşit bir şekilde yansıtılır).
    ________________________________________
    Bir Teleskop Ne Yapar -
    • Bir cisimden gelen akıyı toplar, biriktirir.
    • Biriktirilen veya toplanan ışığın miktarı teleskopun aynasının alanına bağlıdır.
    • Bu nedenle büyük teleskoplar daha iyidir
    o Daha fazla ışık toplarlar
    ________________________________________
    Teleskop ile Gözümüzün Karşılaştırması
    • Karanlığa uyum sağlamış bir gözün çapı D ~ 7 mm’dir.
    • Mt. Palomar teleskopunun çapı D = 5 m’dir.
    • Işığı toplama oranı

    kez daha fazladır!
    • Bu nedenle çok daha sönük cisimleri gözlemleyebiliyoruz.
    ________________________________________
    Ne Kadar Sönük Cisimleri Gözleyebiliriz?
    • Palomar teleskopu ile bakıldığında yaklaşık 14 kadirden daha sönük cisimler görülebilir
    o örn. 20 nci kadirden yıldızlar
    • Fakat Palomar gözlemevinde bu değerden daha sönük cisimler gözlenebilmektedir (~25 nci kadir).
    • Bu nasıl mümkün oluyor?
    ________________________________________
    Foton Dedektörleri
    • Foton dedektörleri Elektromanyetik ışınıma duyarlı aletlerdir.
    • Fotografik filmler sadece fotonları kaydedebilirler
    o Astronominin ilk zamanlarında çokca kullanılmıştır
    • Günümüzde CCD (charge-coupled devices) gibi “katı hal” dedektörleri kullanılmaktadır.
    o Düşük ışık düzeyinde video kameraları ve elektronik kameralarla birlikte kullanılmaktadır.
    ________________________________________

    Diğer Dalgaboylarında
    • Katı hal foton algılıyıcılarının bir şekli veya diğeri Elektromanyetik tayfın diğer bölgelerini kaydetmede kullanılmaktadır.
    • Eskiden fotografik olarak yapılan gözlemlerde Elektromanyetik tayfın çok sınırlı bir bölgesinin gözlemi yapılabiliyordu:
    o görünür, UV ve X-ışın
    o Fakat çok etkin değildi
    (yaklaşık 20 fotondan sadece 1′ini kaydedebilmekteydi)
    ________________________________________
    Poz Süresi
    • Poz süresi dedektörün ışığa maruz kaldığı süredir.
    • Karanlığa uyum sağlamış göz ~1/8 ile 1/4 saniye arasında bir süre foton biriktirebilir.
    • CCD’ler saatlerce foton biriktirebilirler.
    • Uzun poz zamanının anlamı kaynaktan gelebilecek çok sayıda fotonun biriktirilebileceğidir.
    ________________________________________
    Açısal Ayırmagücü
    • Açısal ayırmagücü yakın cisimleri birbirinden ayırabilme yeteneğini gösterir.
    o Yay saniyesi veya Yay dakikası biriminde ölçülürler.
    • Gözümüzün ayırmagücü ~1 yay dakikası kadardır.
    ________________________________________
    Açısal Ayrıklık
    • Bir teleskopun açısal ayırma gücü teta aşağıdaki şekilde verilir:

    burada lamda = dalgaboyu ve D = teleskopun çapıdır
    ________________________________________
    Bazı sayılar
    • Optik dalgaboyu (lamda ~ 5000 A)

    • Radyo dalgaboyu (1 mm ile 100 m arası)

    ________________________________________
    Açısal Ayırmagücü ile ilgili Notlar
    • Büyük teleskopların ayırma gücü daha iyidir.
    • However, it is the size of the telescope relative to the wavelength that counts.
    • Radyo teleskopların iyi ayırma gücüne sahip olabilmesi içi çok büyük yapılmaları gereklidir.
    ________________________________________
    Atmosferin Blurlaştırması
    • Teleskopların daha iyi görüşe sahip olması için yüksek dağların tepelerine kurulurlar (daha ince hava tabakası olduğundan).
    • Fakat atmosferik blurlaştırma açısal ayırma gücünün ~0.5 yay saniyesi (5000 A) ile sınırlamaktadır.
    • Değişik türden mercekler kullanılarak atmosfer tarafından yaratılan blurlaştırma etkisi gözlem anında düzeltilebilmektedir.
    • Biçimi değiştirilebilir aynalar kullanılmaktadır.
    • Askeri amaçla geliştirilmiştir.




+ Yorum Gönder


teleskopun çalışma prensibi,  teleskobun çalışma prensibi,  teleskopların çalışma prensipleri,  teleskop çalışma prensibi,  dürbün teleskop ve uyduların çalışma prensipleri,  teleskop makinelerinin calisma prensibi