+ Yorum Gönder
Tarih Arşivi ve Osmanlı Tarihi Forumunda anadolu da ve osmanlıda kurulan ilk medreseler Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Harbi @ kız
    Bayan Üye

    anadolu da ve osmanlıda kurulan ilk medreseler








    anadolu da ve osmanlıda kurulan ilk medreseler

    Medreseosmanli.jpg

    Giriş: Osmanlılardan Önce İslâm Dünyasında Medreseler

    Şüphesiz ilk eğitim-öğretim kurumlarından medreselere geçişin en önemli sebebi Şiî ve Bâtınî propogandalarına kuvvet yerine düşünce ile karşılık verme arzusu etkili olmuştur. İslâm aleminde ilk defa medrese yaptıran Türk emirlerinden Nisabur hâkimi Emir Nâsır B. Sebuktekin'dir. Bu zat 1033 tarihinde Nisabur'da kendi adıyla anılan Medrese-i Nâsırî'yi yaptırmış, idamesi için de bir çok vakıf tahsis etmiştir.
    Alparslan ve Melikşah'ın veziri Nizamülmülk ise devlet eliyle ilk düzenli medreseleri Bağdat'da 1066 tarihinde inşa ettirmiştir.
    Büyük Selçuklular dan sonra medrese tesisi bir gelenek haline geldi. Teşkilat ve işleyiş bakımından nizamiyeler örnek alınarak köylere varıncaya kadar her yerde medreseler açıldı.
    Şam ve Musul çevresine hakim olan Atabek'lerden Nureddin Zengî'nin hanefîler için Şam'da kurduğu büyük ve küçük medreseleri, Mısır, Suriye ve Filistin'de hüküm süren Eyyûbî'lerden Sultan Selahaddin'in Kahire'de yaptırdığı medrese anılmaya değer. Yine Melik Zâhir Baybars'ın oğlu el-Melikü's-Said de Şam'da Dâru'l-Atîkî medresesini Hanefî ve Şâfiî fıkhı okutmak üzere tamamlatmıştır.
    Abbasî halifelerinin de medreselerin ortaya çıkmasından sonra memleketlerinde medreseler kurdukları görülmektedir. el-Mustansır'ın tesis ettiği muhtelif medreseler arasında Mustansıriyye Medresesi, Osmanlılar devrinde de aynı maksatla kullanılmıştır.
    Türkistan'da muhtelif devirlerde müteaddit medreseler tesis edilmiştir. Hülâgu'nun annesi Buhârâ'da her biri bin talebeyi barındıran iki büyük medrese inşa ettirmiştir. Timur, Semerkant'ta birçok medrese yaptırmış, Kadı Zâde-i Rûmî ve talebesi Ali Kuşçu gibi Osmanlı medreselerinde aklî ve tecrübî ilimlerin kurulup gelişmesinde etkili olan müderrisler Timur'un torunu Uluğ Bey'in Semerkant'ta kurduğu medreselerde yetişmişlerdir.
    Gerek yapı gerekse teşkilat olarak Büyük Selçuklular'ı örnek alan Anadolu Selçukluları da daha sonra Osmanlılara kaynaklık edecek birçok medrese yapmışlardı. Bunların en eskisi Konya'da II. Kılıçarslan zamanında yapılmış Altun Aba Medresesi'dir. Bundan sonra yine Konya'da Sırçalı Medrese, Karatay Medresesi, Hatuniye; Kayseri'de Sahibiye ve Hacı Kılıç Medreseleri; Sivas'ta Gök Medrese gibi medreseler tesis edilmiştir.
    Anadolu'da kurulan çeşitli Türk Beylikleri de medreseler tesis etmede Selçuklular'ın yolunu izlemişlerdir.

    İlk Osmanlı Medreseleri
    İlk Osmanlı Medreseleri deyince Osmanlı Devleti'nin ilk medresesi olan İznik'te Orhan Gazi Medresesi'nden Sultan II. Murat devrinin sonuna kadar kurulmuş olan medreseler anlaşılır.
    Osmanlı Devletinde daha kuruluş devrinden itibaren başlayan kültür hareketleri çeşitli safhalar geçirmiştir. Türklerin Anadoluya yerleşmesi ile birlikte siyasal gelişmeye paralel olarak kültürel faaliyetlerin de geliştiğini görürüz.
    Osmanlılarda ilk medrese 1330 tarihinde Orhan Bey tarafından o tarihte küçük beyliğin merkezi olan İznik'te yapılmış ve buraya ilk müderris olarak Türk alim ve mütefekkirlerinden Şerefüddin Davud b. Mahmud b. Muhammed el-Kayserî ile Konya'da Siraceddin Urûmî'nin talebesi olan Taceddin Kürdî tayin edilmiştir. Hatipliği de Kara Hoca adında birine verilmiştir. Bununla beraber bazı kaynaklarda ilk Osmanlı Medresesinin İznik'ten önce İzmit'te fethi müteakip yine Orhan Gazi tarafından kurulduğunu, ancak İzmit'in memleket merkezinin uzağında olması sebebiyle fazla şöhret bulmadığı belirtilmektedir. İznik'de ikinci medrese Orhan Gazi'nin oğlu Süleyman Paşa tarafından kurulmuştur. Süleyman Paşa da medresesine İznik şehrinde bir bostan, kale içinde bir bağ ve kuyunun gelirini vakıf olarak tahsis etmişti. Orhan Gazi zamanında İznik'te kurulan bir başka medrese ise Mevlana Alaaddin Medresesi'dir.
    İznik medreselerinden başka Osmanlılar diğer şehirlerde de medreseler vücuda getirmişlerdir. Nitekim Orhan Gazi Bursa'nın fethini müteakip burada bulunan şehrin en büyük manastırını medreseye çevirdiği gibi (Manastır Medresesi) ayrıca 1335 de şimdiki Orhan Camii'nin yanında iki medrese daha yaptırmış ve her iki medreseye de vakıflar tahsis etmişti. Öte yandan Bursa'da daha bir çok medrese inşa edildiğini görmekteyiz. Bunlardan Orhan Gazi'nin büyük kumandanlarından Lala Şahin Paşa tarafından, İznik fethinde görülen yararlılığına mükafat olarak kendisine bağışlanan bir çok ganimet malının tutarı ile Bursa'da kurduğu medresesi , I. Murad dönemi medreselerinden Çekirge mevkiinde yer alan Hüdâvendigâr Medresesi, Ulu Cami civarında bulunun Esediye Medresesi, Yıldırım zamanında yapılan Çandarlı Hayrettin Paşa'nın oğlu Ali Paşa Medresesi, Ebû İshak Medresesi, I. Murad'ın hanımı Gül Çiçek Hatun Medresesi, Eyne Bey veya Molla Yegan Medresesi, Eynebey Subaşı Medresesi, Ferhâdiye Medresesi, Molla Fenârî Medresesi, Yıldırım Medresesi, Çelebi Mehmet devrinde Beyazıt Paşa Medresesi, Çelebi Mehmet tarafından kurulan Yeşil Medrese veya Bursa Sultâniyesi, II. Murat devrinde Fazlullah Paşa Medresesi, Karahasan Paşa Medresesi, İsa Bey Medresesi, Sultan II. Murad'ın Muradiye Medreseleri sayılabilir. Bu medreselerin hepsine vakıflar bağlanmak suretiyle varlıklarını sürdürmüşlerdir. Bunlardan özellikle Orhan Gazi'nin Manastır Medresesi, I. Murad'ın Hüdâvendigâr Medresesi, I. Beyazıt'ın Yıldırım Medresesi, Çelebi Sultan Mehmed'in Yeşil Medresesi, Hacı Ivaz Paşa Medresesi ve II. Murad'ın Muradiye Medresesi birinci derecede eğitim ve öğretim kurumları olarak vazife görmüştür.
    Osmanlı sultanları ve devlet adamları Edirne'nin fethini metakip burada da medreseler inşa ettirmişlerdir. Bunlardan Çelebi Mehmet Medresesi (Câmi-i Atik Medresesi) adından da anlaşılacağı üzere, Çelebi Mehmet tarafından eski caminin arkasında 1413 yılında inşa ettirilmiştir. Medreseye Yıldırım Beyazıt zamanında bazı yerlerin gelirleri vakıf oalrak bağlanmıştır. Öte yandan Edirne'de Sultan II. Murad'ın yaptırdığı Dâru'l-Hadis Medresesi ile Üç Şerefeli Saatli Medrese, ilmî derece yönünden önemli bir seviyede olup, bu hususiyetini uzun süre devam ettirmiştir. Bunlardan ayrı olarak Üç Şerefeli Medrese yanında Fatih Sultan Mehmed de Peykler Medresesi ismini taşıyan bir medrese inşa ettirmiştir. Yanyana duran bu iki medrese daha sonra Çifte Medrese olarak anılmış, bunlardan II. Murad'ın medresesine 'eski', Fatih'inkine de 'yeni' medrese adları verilmiştir. Eski medrese derece itibariyle 'Ellili' tabir olunan medreselerden olup müderrislerine 50 akçe yevmiye verilmekteydi. Medresenin toplam 317217 akçe vakfı bulunuyordu.
    Bunlardan ayrı olarak Edirne'de II. Murad zamanında Rumeli Beylerbeyi olan Sinan Bey tarafından yaptırılan Beylerbeyi Medresesi, Kürt Hoca Medresesi, Yıldırım Beyazıt, Fetret Devri, Çelebi Mehmet ve Sultan II. Murad devri devlet ileri gelenlerinden Musa Çelebi'nin lalası Şah Melek b. Şadi Medresesi, Çelebi Mehmet Devri meşâyihinden II. Murad devrinde de yaşamış olan Şeyh Şucâ Medresesi, enderundan yetişerek II. Murad devrinde beylerbeyi olan Saruca Paşa Medresesi ve yine II. Murad tarafından yaptırılan Halebiye Medresesi sayılabilir. Bu medreselerin her birinin de ayrı birer vakfiyesi olup vakıfların gelirleri ile müderrislerin ve diğer medrese mensuplarının maaşları karşılanmaktaydı.
    İznik, Bursa ve Edirne dışında diğer Osmanlı şehirlerinde de medreseler inşa edilmişti. Bunlardan II. Murad devrinde yapılmış olan Umurbey Medresesi, Alaşehir'de Yıldırım Medresesi, Amasya'nın Yıldırım Beyazıt tarafından fethini müteakip burada kurduğu kendi adıyla anılan medresesi, yine Amasya'da Çelebi Mehmet ve II. Murad Medresesi, Yarguç Paşa Medresesi, Balıkesir'de Yıdırım Medresesi, Bergama'da II. Murad zamanında yapılmış Hatip Paşa ve Umurbey Medreseleri, Bolu'da Yıldırım Medresesi, Çorum'da II. Murad Medresesi, Dimetoka'da Oruç Bey Medresesi, Filibe'de II. Murad devrinde Rumeli Beylerbeyi bulunan Kula Şahin Paşa tarafından yaptırılan Medrese, Gelibolu'da II. Murad devri vezirlerinden Saruca Paşa'nın yaptırdığı medrese ile Balaban Paşa ve Mihalıç Hatip Medreseleri, İştip'de Murad Hüdâvendigâr Medresesi, İzmit'de Süleyman Paşa Medresesi ile Kütahya, Malkara, Merzifon, Milas, Mudurnu, Sapanca, Tire, Tokat, Üsküp, Yenişehir'deki medreseler sayılabilir. Bu medreselere ayrıca devlet desteği de sağlanmıştı.

    İlk Osmanlı Medreselerinin Dereceleri
    Osmanlılarda medreseler yaptıkları ilim faaliyetlerine göre derece ve sınıflara ayrılmıştı. Mesela, kuruluşta İznik Medresesi beyliğin birinci derecede medresesi olurken, Bursa'nın fethinden sonra burada yaptırılan Manastır Medresesi I. Murad'ın Çekirge'deki medresesi, Yıldırım Medresesi, Çelebi Mehmed'in Yeşil Medresesi, İznik Medreselerini ikinci plana düşürmüştür. Bursa medreselerinin ehemmiyeti de II. Murad'ın Edirne'ye yaptırdığı Dâru'l-Hadis ve Üç Şerefeli Medreseler'in tesisine kadar devam etmiştir. Edinre külliyesinde yer alan Dâru'l-Hadis, medreselerin en yüksek derecede olanı idi. Hatta İstanbul'da Sahn-ı Seman'ın yapılmasından sonra bile Edirne medreselerinin ehemmiyeti bir müddet daha devam etmiştir.
    II. Murad Edirne'ye ehemmiyet vermekle birlikte Bursa'yı da ihmal etmemiş Muradiye Medreseleri'ni kurmuştur.
    Edirne'de Üç Şerefeli Cami yanındaki Büyük Medrese ile Dâru'l-Hadis o tarihte Osmanlı ülkesindeki medreselerin en üstünde yer alırdı. Tedris ve tahsisatı itibariyle Bursa'daki Çelebi Sultan Mehmed Medresesi ikinci dereceye indi. Üç Şerefeli







  2. Sultan
    Devamlı Üye





    Osmanlı döneminde okul yoktu. Okul yerine medreselerde eğitim görülürdü. Bu medreselerin hepsine vakıflar bağlanmak suretiyle varlıklarını sürdürmüşlerdir.Bursa medreselerinin ehemmiyeti de 2. Murad'ın Edirne'ye yaptırdığı Daru'l-Hadis ve Üç Şerefeli Medreseler'in tesisine kadar devam etmiştir.




+ Yorum Gönder


osmanlı medreseleri,  osmanlı medrese,  medreseler,  osmanlıda medreseler,  osmanlıda medrese,  sahnı seman medresesi