+ Yorum Gönder
Tarih Arşivi ve Osmanlı Tarihi Forumunda Nizamı cedid nedir Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Dr Zeynep
    Bayan Üye

    Nizamı cedid nedir








    Nizamı cedid nedir

    Nizamı cedid nedir2.jpg


    Nizam-ı Cedid



    Sultan üçüncü Selim Han devrinde kurulan talimli asker ocağına verilen ad. Nizam’ı cedid geniş ve dar manada olmak üzere iki şekilde tarif edilmiştir.Dar manada;sultan üçüncü Selim Han zamanında Avrupai tarzda yetiştirilmek istenen asker. Geniş manada ise; yine aynı Padişah devrinde devlet teşkilatının bütününde yapılmak istenilen yeniliklerdir.Nizam’cedid; yeni düzen ve nizam demektir.
    Osmanlı Devleti’nde on sekizinci yüzyıldan itibaren bazı ıslahat hareketlerine başladı.GayeYavuz ve Kanuni dönemine dönmek aksayan idari düzeni eski haline kavuşturmaktı.Sultan ikinci Osman ile başlayan ıslahat hareketleri sultan dördüncü MuratKöprülü ailesi ve sultan üçüncü Mustafa ile devam etti.Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa sadrazamlığı sırasında gayr-i müslimlerden alınan cizyenin bir elden toplanması için yaptığı yeniliklere Nizam ‘ı cedid adı verilmiştir.İlim adamları ile istişare ederek bu yenilikleri tatbikat sahasına koymuştu.Bu yenilikler sultan üçüncü Selim Han devrinde daha geniş bir plan ve programla sürdürüldü.Bu padişahşehzadeliği ve veliahdlığı esnasında yapılan ıslahat teşebbüslerini yakından takib etmişti.Bu devirde eski usul ve teşkilat için Nizam’ı kadim denilmeye başlanmıştı.
    Nizam’ı cedid hareketi sultan üçüncü Selim’in tahta çıkışıyla beraber belli bir tertib içinde uygulamaya başlandı.Böyle yeni bir sistemin konulması içinöncelikle bazı yönlerden örnek alınacak Avrupalıların ilerlemesinin sebeplerinin incelenmesi ve devlet adamlarıyla alimlerinden teşekkül edilecek bir danışma meclisinin kurulması icab ediyordu.Padişah meşveret (danışma) meclisi teşkiliyle yeni fikrin bir şahsın değildevletin malı olması gayesini güdüyordu. Islahat için ikisi Avrupalı olan yirmi iki devlet adamından bu konudaki düşüncelerini açıklayan birer rapor istedi.Osmanlı ordusunda çalışan bir subay olan Bertrauf ile İsveç konsolosluğunda çalışan D’Ohosson ve Türk devlet adamlarının belli başlılarından olan sadrazam Koca Yusuf Paşa Veli Efendizade Emin Deftardar Şerif Efendi Çavuşbaşı Efendi ve tarihçi Enver Efendi bunlar arasında idi.
    Diğer taraftan Ebu Bekir Ratib Efendi o devir için Avrupa’nın güçlü devletlerinden olan Avusturya’nın başşehri Viyana’ya sefaret vazifesiyle gönderildi.Gönderilen bu elçiden Avusturya’nın bütün müesseselerini incelemesi ve rapor etmesi istendi. Sekiz aylık bir seyahat neticesinde alınması gereken başlıca tedbirler şöyle sıralandı:1-Hazinenin dolu ve düzenli olması2-Askerin itaatli olması3-Devlet adamlarının doğru ve sadık kimseler olması4-Halkın refah ve himayesinin te’mini5-Bazı devletlerle ittifak andlaşmalarının yapılması.
    Ebu Bekr Ratip Efendi’ye göreörnek seçilecek bir devletin askeri kanunları ve nizamları iktibas edilerek kendi bünyemize uydurup ihtiyacımıza cevap verecek bir Nizam’ı cedid ordusunun kurulması gerekiyordu.Padişah’ın düşüncelerine te’sir eden bu sefaretname Nizam’ı cedid programının hazırlanmasının bir safhası teşkil ediyordu.
    Kendisinden önceki padişahların ıslahat hareketlerini düşüncelerinden faydalanmasını bilen sultan üçüncü Selim Han sultan üçüncü Ahmet Han devrinde yapılmak istenilen ıslahatın devlet adamları ve alimleri yanına çağırarakonların düşüncelerinden faydalanma ve memleketlerin durumunu daha iyi tahlil etme imkanını ele geçirmek istedi.Ancak layihaları kaleme alan kimselerin askerlik sahasına tecrübe sahibi kişiler olmaması köklü tekliflerin gelmesine mani oldu.
    Verilen lahihalarbaşlıca üç görüş üzerinde toplanıyordu:1-Ordunun Kanuni Sultan Süleyman kanunlarına göre ıslah edilmesi2-Sultan Süleyman kanunlarınaAvrupa nizamlarını tatbik ederek yeniden ordu teşkili 3- Yeniçeri ocağı tamamen kaldırılarak Avrupa usullerine göre yeni bir ordunun kurulması.Üçüncü düşüncede onlara göre devletin eski kanunları ihtiyaca cevap veremez hale gelmiş yeniçeriye fesad karışmış buda ordunun bozulmasına sebeb olmuştu. Bu sebeplerden dolayı yeniçeri ocağını bir tarafa bırakarak tamamen Avrupa usulleriyle yeni bir ordu kurulmalıydı.Sultan üçüncü Selim Hanbunlardan üçüncüyü seçti.Programın uygulanması için tertib edilen hey’etin başınaİbrahim İsmet Bey gibi dirayetli bir şahsı getirdi.Bu zat işin başlangıcında olabilecek tehlikeleri dile getirmişti.Islahat hey’etinin hazırladığı pragramyetmiş iki maddeden meydana geliyordu.Öncelikle askerlikle ilgili maddeden tatbikatına geçildi.
    Yeniçeri ocağının birdebire kaldırmasının devlete vereceği zarar ortada olduğundan bu ocağın ıslah edilmesi sırasında yeni ordunun kurulması çalışmalarına başlamalarına başlandı.Yeniçeri ocağına haftada birkaç gün mecburi talim konuldu.Humbaracıtopçulağımcı ve top arabacı ocaklarının yeni kanunnameleri hazırlandı.Bunlar ordunun teknik sınıflarını teşkil edeceklerdi.
    Yeni ordunun teşkili isesadrazam Koca Yusuf Paşa’nın Ziştovi ve Yaş andlaşmalarından sonra cepheden İstanbul’a dönmesi ile başladı.Sadrazamın Avrupa’dan subay da getirmesitalimli piyade askerinin teşkilini hızlandırdı.Padişah bu ordunun yeniçerilerden bağımsız olmasının ve genç yeniçerilerinin buraya alınmasını istiyordu.Ancak bunun mahzurları düşünüldüğünden yeni ordunun bostancı ocağına bağlı on iki bin mevcudlu ve örnek bir ordu gibi teşkili yoluna gidildi.Levend çiftliği kanunnamesi ile ordunun kadroları ve diğer mes’eleleri açıklanmış oluyordu.
    Nizam’ı cedid ordusunun kuruluşunda ortaya çıkan diğer bir problem ise; yeniçeri taraflarının çıkardığı taşkınlıktı. Bunun için halk arasında müteber bilinen devlet adamlarından faydalanma yoluna gidildi.Yapılan propagandada yeni ordunun İstanbul’a Rus tehlikesine karşı muhafaza için kurulduğunu İstanbul’a karşı bir tehlike esnasında Anadolu ve Rumeli’ne dağılmış olan çiftçilikle uğraşan askerin geç gelmesinin doğuracağı tehlikeler anlatıldı. Pek te’sirli olmamakla beraber yapılan propaganda neticesi ilk andaki tepkiler önlenmiş oldu.Sessizlikten istifade etmek isteyen devlet Anadolu’da asker yetiştirme hareketine girişti.Bu harekette Karaman valisi Kadı Abdurrahman Paşa ile Amasya sancakbeyi Cabbarzade Süleyman Bey’in gayretleri semeresini verdi.
    Ancak yeniçeri ocağına talim mecburiyeti konması hariçten Esami satın alarak ulufeye kaydolanların işine gelmedi.Ocak içinde usulsüz aidat toplayanlarınkanunname ile engellenmesi çıkarcıları zor duruma soktu.Yapılan karşı prapaganda neticesi önce yeniçeriler talime çıkmamaya başladı sonra da Nizam’ı cedide kaydolanların dağılmaları devlet adamlarına Nizam’ı cedidin asker kaynağının sadece ordu olduğunu anlatmış oldu.Bu esnada Levend’den başka Üsküdar’da Kadı Abdurrahman Paşa’nın askerlerinden teşekkül eden yeni bir ordu te’sis edildi.
    Nizam’ı cedid ordusunun kurulmasının yanı sıra;Tophane Tersane ve Mühendishane’nin de yeniden organizasyona başlandı.Tophane mensupları elenerek yenilendi.Avrupa’dan top döküm ustaları getirilerek yeni top imalatına başlanıldı.Çok ihmal edilmiş olan donanma ve tersanenin ıslahatına girişildi ve bu konuKüçük Hüseyin Paşa’ya verildi.Alınan tedbirler neticesinde donanma her yönden güçlendi.Fenni eğitimde tahsil ve terbiyenin ilerlemesi için1773’de açılan Mühendishane için tahsil ve terbiyenin ilerlemesi1773’de açılan Mühendishane-i Bahr-i hümayun genişletilerek 1794’de Teknik üniversite mahiyetindeki Mühendishane-i Bahr i hümayun kuruldu.Bu okullarda geniş ölçüde yabancı öğretmenlerden faydalanıldı.Okulların kitap ihtiyacını karşılamak için de Üsküdar matbaası yeniden tesis edildi.
    Yapılan değişikliklerdevlet bütçesine ağır yük getiriyordu.Yükün kaldırılması için sadece Nizam’ı cedidin giderlerini karşılayacak İrad-ı cedid denilen yeni bir hazine kuruldu.Ayrıca İrad-ı cedid ileride meydana gelebilecek harplerin giderlerini de karşılayacaktı.İki yüz bin kese değerinde olacak bu hazinenin gelir kaynaklarınıRüsüm-ı Zecriye denilen tütün kahve ve benzeri emtiadan yeni mülaaaime verilen mukataalardan ve her sene yenilenen beratlardan alınan vergiler teşkil ediyordu.Hazinenin hesaplarını görmek için de talimli asker nazırıİrad-ı cedid deftardarı tayin edildi.
    Nizam’ı cedid harekatıaskeri sahadaki yeniliklerin yanı sıra idarisiyasi ve ticari sahalarda aynı istikamette bir takım teşebbüsleri beraberinde getirdi.İdari sahada Anadolu ve Rumeliyirmi sekiz vilayete bölündü ve vezir sayısı buna uygun hale getirildi.Menfi ve ehliyetsiz kişilere vezirlik ve idarecilik verilmemesine dair kanunname çıkarıldı ve tayinlerin yapılması hakkıpadişahve sadrazama verildi.Vezirler memuriyet süresien az üçen çok beş yıl arasında sınırlanıldı.Kadıların durumu tımar nizamnamesi düzenleyerekyapılacak muamelelerin kanunnameye uygun olmasına dikkat edildi.
    Osmanlı Devleti’nin iktisadiidarisiyasi sahalarında yapılan yenilik ve ıslahatlar yapılan menfi prapagandaiçteki ve dıştaki başarısızlıklar sebebiyle istenilen neticeyi veremedi.Islahatları tatbik edenler arasındapadişaha tam olarak itaat edenlerin sayısının az olması da bunda rol oynadı.Harici düşmanlar yapılan savaşlar Arabistan’da Vehhabi Mora’da RumBalkanlarda Sırp isyanları ile diğer küçük çaptaki isyanları bastırmakta güçlükle karşılanmasının suçudevamlı Nizam’ı cedid askerine yüklendi.








  2. Dr Zeynep
    Bayan Üye





    Nizamı cedid



    Osmanlı Devleti'nin iktisadî idâri siyâsî sahalarında yapılan yenilik ve ıslâhatlar yapılan menfî propaganda içteki ve dıştaki başarısızlıklar sebebiyle istenilen neticeyi veremedi. Islâhatları tatbik edenler arasında pâdişâha tam olarak itaat edenlerin sayısının az olması da bunda rol oynadı. Haricî düşmanlar yapılan savaşlar Arabistan'da Veh-hâbî Mora'da Rum Balkanlarda Sırp isyanları ile diğer küçük çaptaki isyanları bastırmakta güçlükle karşılanılmasının suçu de-Vcu.ılı Nizâm-ı cedîd askerine yüklendi. Yeniçeri ocağı mensublarının da Nizâm-ı cedîd askerinin çoğalmasıyla kendi maaşlarının ellerinden gideceği korkusu karşı çıkmalarına sebeb oldu. Fransa'nın Osmanlı Devleti aleyhine cephe alıp İstanbul'daki Fransız sefirinin el altından yeniçerileri "Maaşlarınız alınıp devlet ileri gelenlerine dağıtılacaktır" şeklindeki tahrikleri de etkili oldu. Bu hareketin başarısızlığında bâzı kötü tesadüflerin korkak ve ehliyetsiz devlet adamlarının da rolü vardı. Devlet bütçesinden yapılan masrafların artması hîleii sikke kesilmesi veya yeni yeni vergilerin konulmasına bağlı olarak eşya fiyatları arttı. Taşradaki vergi tahsildarlarının suistimal-leri halka büyük sıkıntı getirdi. Bu sebeblerden yeniliğe karşı
    olanlar Nizâm-t cedîdi yıkmak için fırsat arar hâle geldiler.
    Napolyon'un Mısır seferi sırasında Akka kalesinin önündeki savaşta basan kazanan Nizâm-ı cedîd ordusundan Sırp isyanlarına ve Rusya ile savaş tehlikesine karşı faydalanılmak istendi ve ordu Rumeli'ne geçirildi. Ancak bu durumdan şüphelenen Rumeli ayanına ordunun Strp isyanını bastırmakta vazîfeli olduğu îlân edildi. Fakat sadrâzam İsmail Paşa'nın yeniliğe muhalif olanların Rumeli ayanı ve yeniçerileri tahriki olayların başlangıcı oldu. İlk hâdise Tekirdağ'da meydana geldi. Burada kurulacak Nizâm-ı cedîd ordusuna dâir fermanı okuyan kişiyi yeniçeriler öldürdüler. Askeri Edirne'ye götüren Kadı Abdurrahmân Paşa' ya mukavemet edilmesi iç harp tehlikesi derecesine ulaştı. İngiliz donanmasının İstanbul'u yakmakla tehdîd ettiği ve düşmanın sınırlara asker yığdığı sırada böyle bir isyanın başlaması devletin selâmeti açısından kötü neticeler doğuracağı aşikârdı. Bu sebeble üçüncü sultan Selîm Han Abdurrahmân Paşa'yı geri çağırdı. Arzu edilen neticenin aksine muhaliflerin taşkınlıklarını artırmaktan başka bir İşe yaramadı ve yenilik düşmanlarının şımarmalarına sebebiyet verildi.
    İstanbul'da Boğaz yamakları isyan etti.
    Edirne'deki hâdiseden sonra merkezde yapılan değişiklikler fayda yerine zarar getirdi. Yeni tâyinlerde Nizâm-ı cedidi ister görünen muhalifler makam sahibi oldular. Bunların da kışkırtmasıyla ordunun İstanbul'da bulunmayışını fırsat bilen yeniçeri ve yenilik muhalifleri Nizâm-ı cedidi ortadan kaldırmaya karar verdiler. Bundan habersiz olan pâdişâh Boğaz yamaklarını Nizâm-ı cedide dâhil etmeye çalışıyordu. Köse Musa Paşa ise el altından haber göndererek bu askerleri; "Eğer Nizâm-ı cedid elbisesi giymezseniz ocaktan atı lirsiniz. Belki de'Nizâm-ı cedîd sizi öldürecektir" diye tahrik ediyordu. Tahrikler sonucu yeniçeriler 26 Mayıs 1807 târihinde Büyükdere çayırında toplanarak isyanı başlattılar. Başlarına reis olarak seçtikleri Kabakçı Mustafa denilen serkeş de İstanbul halkına yaptıkları işin mukaddes bir hareket olduğu yolunda propaganda yaptı.
    Bu esnada kaymakam Köse Murâd Paşa birtaraftan pâdişâha isyanı önemsiz gibi gösterirken diğer yandan isyancıları bastırmaya hazırlanan topçu ocağına karşı gelmemeleri için emir gönderiyordu. Neticede isyan programı düzenli olarak tatbik edilmeye başlandı. İsyancılar Etmeyda-ntnda (Aksaray semti) toplandıktan sonra devlet adamlarının içinde bulunan Nizâm-ı cedîd muhalifleriyle anlaştılar. Pâdişâh durumdan haberdâr olduğunda iş işten 'geçmişti. İsyanın bastırılması için Nizâm-ı cedidin kaldırıldığına dâir bir ferman yayınladıy-sa da âsîler bu defa Pâdişâh'dan on bir kişinin kendilerineteslimini istediler.
    Kendisine on bir kişinin isimlerinin listesi verildiğinde çok üzülen Pâdişâh bütün bunlara sebep kendi yumuşak huyluluğu olduğunu söylemiştir. Kan dökülmemesi için âsîlerin istekleri kabul edildi. Âsîler verdikleri listede olan kişileri katlettikten sonra daha da ileri giderek yeni bir istekle ortaya çıktılar. Sıra nihayet Nizâm-ı cedidin mîmârı olan sultan üçüncü Selîm'e gelmişti. Neticede Pâdişâh iyi huyluluğu şefkati ve temiz ahlâkı yüzünden şehîd edildi. İsyanın neticesinde de memleket Avrupa'ya yetişmek yolunda uzun bir süre geri bırakıldı (Bkz. Kabakçı Mustafa Alemdar Mustafa Paşa).
    1) Târih-i Râşid; cild-2 sh. 148
    2) Târihi Cevdet; cilcl-3 sh. 51
    3) III Selim m Hattı Hümâyûnları
    ve Nizâm-ı Cedîd (E.Z. Karal Ankara-1946)
    4) Osmanlı Târih Deyimleri; cild-2
    sh. 704


    5) Osmanlı imparatorluğu ve Mo
    dern Türkiye; cild-1 sh. 351
    6) Silahlı Kuvvetler Dergisi (Sene
    1985. sayı-299); sh. 68
    7) Rehber Ansiklopedisi; cild-13 sh.
    141
    8) Osmanlı Târihi (E.Z. Karal);
    citci-5 sh. (î.?/
    9) H uy il k Türkiye Târihi; cild-9 sh.
    441





+ Yorum Gönder


iradı cedit nedir