+ Yorum Gönder
Her Telden Eğitim Konuları ve Soru Cevap Konuları Forumunda Cümle dışı unsur örnekleri Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Ziyaretçi

    Cümle dışı unsur örnekleri








    bana acil lazım lütfen yardım edin yav







  2. AciLForum
    Moderators





    CÜMLE DIŞI UNSURLAR
    CÜMLE: Bir fikri, bir düşünceyi ,bir hareketi, bir duyguyu, bir hadiseyi tam olarak bir hüküm halinde ifade eden kelime gurubudur. Cümle belirtme gruplarından ayrı olarak bir hüküm gurubudur. Cümlenin temel fonksiyonu hüküm ifade etmektir. Çekimli fiilden oluşan tek kelimelik bir cümle bile oluşabilmektedir.Hükmü daha geniş,daha etraflı,çeşitli şartları ile daha tam ifade etmek için cümle birden fazla cümle unsurundan kurulur.Cümle unsurları ; fiil ,fail ,nesne , yer tamamlayıcısı ve zarftır.Yani cümlede fiil ile onun gerektirdiği unsurlar bulunur.Şu halde cümle hüküm ifade eden bir fiil gurubudur.Yukarıda bahsedilen öğelerde cümle unsurlarıdır.Yani cümlenin kuruluşuna katılmışlardır.
    CÜMLE DIŞI UNSURLAR: İşte cümlenin kuruluşuna katılan asıl öğe ve unsurların dışında kalan bütün unsurlara cümle dışı unsurlar denir.Bunlara bağlama ve ünlem edatları veya ünlem gurupları diyebiliriz.Fakat bunlar esas hareketle ,fiille ilgisi olmayan ve cümleye sadece ilave edilmiş bir durumda bulunan unsurlardır.Umumiyetle cümlelerin başlarında , sonlarında ve cümlelerin arasında bulunurlar.Parantez şeklinde cümle içine girdikleri de görülebilir.Bunlara da cümle dışı unsurlar adını veriyoruz.(MUHARREM ERGİN-TÜRK DİL BİLGİSİ-2007)
    2)Cümlenin kuruluşuna katılmayan ,yani öğe olmayan ve dolaylı olarak cümlenin anlamına yardımcı olan unsurladır. Bunlar; bağlaçlar ; ünlemler , ünlem grupları ,hitaplar ,arasözler cümle kuruluşunun dışında kalan unsurlardır.
    Örnek: Ölmek kaderde var , bize ürküntü vermiyor.
    Lakin vatandan ayrılışın ıstırabı zor.
    Yukarıdaki ikilikte altı çizili sözcükte cümle dışı olan bir bağlaç görülmektedir. Aşağıda verilecek örneklerde de altı çizili sözcükler üstünde duracağım ve cümle dışı unsurları göreceğiz.
    Örnek:A) Şair , sen üzüldükçe ve öldükçe yaşarsın.
    B) Ulu mabet , seni ancak bu sabah anlıyorum.
    C)Sana dün bir tepeden baktım Aziz İstanbul
    Ç)Bahçeye indim ; fakat çiçeklerin eski kokusu yoktu.
    D)Başımın ağrısı yazları-sıcaktan olmalı- daha da artar.
    E) Şu kopan fırtına Türk ordusudur , ya rabbi.
    F) Neden böyle düşman görünürsünüz
    Yıllar yılı dost bildiğim aynalar (SELÇUK ÜNİVERSİTESİ TÜRKÇE EĞİTİM DERGİSİ 19.SAYI)
    Cümle Dışı Unsurları yukarıda ayrıntıya inmeden tanıttım. Şimdi bu cümle dışı unsur çeşitlerini tanıyalım ve ayrı bir konu gibi incelemeden görelim;
    1)ARA SÖZ ve ARA CÜMLE: Yardımcı ve açıklayıcı bir öğe olarak cümlenin içine giren ve çıkarılması cümlenin anlamında eksiklik ya da bozulma meydana getirmeyen sözlere ara söz denir.A)Ara söz bir kelime ,bir kelime grubu veya cümle halinde olabilir.
    Örnek: Bu konuda kararlı olduktan sonra –geç karar vermiş olsan da – başarıya ulaşırsın.
    B)Ara söz , iki virgül arasında parantez içinde ya da ,iki kısa çizgi arasında verilir.’’ki’’ ile bağlanabilir.
    Örnek: Arka sıradakilerden birisi , gözlüklü olanı , bir soru sordu.
    Çıkmamız gereken uygar milletler seviyesi-ki bu seviyeye daha çok uzağız-Mustafa Kemal göstermişti bize.
    Başımın ağrısı yazları-sıcaktan olmalı –daha da artar.
    C)Cümlede herhangi bir öğenin açıklayıcısı ve açıkladığı öğeyle aynı görevde olabilir;
    Arka sıradakilerden biri-gözlüklü olanı-bir soru sordu. Özneyi
    Dün Ali Amcalara , eski komşumuza gittik.Dolaylı tümleci
    Onu dün akşama doğru,saat 5 gibi , Kızılay’da gördüm.Zarf tümlecini
    Doğup , büyüdüğü yerleri , memleketini ,çok özlemişti .Nesneyi
    D)Cümlenin herhangi bir öğesi olmaksızın da kullanılabilir;
    Bu adam ,seni temin ederim , sahtekarın biridir.
    Cihan yıkılsa ,emin ol ,bu cephe sarsılmaz.
    E)Cümlenin herhangi bir yerinde bulunabilirler.
    Evet ,her şey bende gizli bir düğüm.
    Ruhumun senden, ilahi, şudur ancak emeli.
    2)ÜNLEM EDATLARI
    Ünlem edatları his ve heyacanları ,sevinç ,keder ,ıstırap ,nefret ,hayıflanma ,coşkunluk v.s. gibi ruh hallerini ; tabiat seslerini , seslenmeleri ;tasdik ,red ,sorma ,gösterme gibi beyan şekillerini ifade eden edatlardır.Bu edatlar umumiyetle geniş bir ifade kabiliyeti taşımakta ,bazıları gerekince bir cümlenin yerini bile tutabilmektedir.Bir kısmı bu ifade kabiliyetini ihtiva ettikleri ses unsurlarından , kendi ses yapılarından ,bir kısmı ise bir arada kullanıldıkları cümlelerden alır.İfadeleri ses yapılarına dayanan ,ses yapıları bir şeye delalet edenler tek başlarınada vazife görebilir , kullanılabilir ,bir şeyler ifade edebilirler.İfadeleri bir arada kullandıkları cümlelere dayananlar tek başlarına bir şey ifade etmez ve kullanılamazlar.
    Ünlemler cümle içinde geçmedikleri , tek başlarına kullanıldıkları zaman yazıda sonlarına umumiyetle ünlem işareti konur.
    Ünlem edatları :Ünlemler ,seslenme edatları , sorma edatları ,gösterme edatları ,cevap edatları olmak üzere 5 ‘e ayrılır.
    A)ÜNLEMLER: Bunlar his ve heyecanları ifade için içten koparak gelen edatlarla tabiattaki sesleri taklit eden edatlardır .
    Örnek: eyvah ,vah,ay ,of , püf
    B) SESLENME EDATLARI: bunlar hitap edatlarıdır.Ünlemler gibi his , heyecan ,tabiat sesi şeklinde bir şey ,bir hal bildirmez.Hiç bir ifadeleri yoktur.sadece hitap ,seslenme vasıtalarıdır.
    Örnek: Bre, yahu, hey
    C)SORMA EDATLARI:Bunlar sorma ifade eden ,soru için kullanılan edatlardır.Sayıları çok azdır.Başlıca sorma edatı hani’dir.
    D)GÖSTERME EDATLARI: Bunlar birini ,bir şeyi göstermek için kullanılan , işaret sırasında başvurulan edatlardır.Bugün başlıca gösterme edatı işte’dir.
    E)CEVAP EDATLARI:Bunlar tasdik veya red ifade eden edatlardır: evet ,hayır, yok,değil , peki, hay hay v.s.
    3)BAĞLAMA EDATLARI :Bunlar kelimeden küçük dil birliklerini ,kelimeleri ,kelime guruplarını ve cümleleri şekil veya mana bakımından birbirine bağlayan ,onlar arasında bir irtibat kuran edatlardır.
    Türkçede aslında bağlama edatı yoktu.Bağlama edatları Türkçede sonradan ve yabancı dillerin tesiriyle ortaya çıkmıştır.Onun için Türkçede kullanılan bağlama edatlarının büyük bir kısmı yabancı asıllıdır.Türkçede olanlarda bazı isim ve fiil şekillerinin sonradan edatlaşması ile ortaya çıkmıştır.Batı Türkçesinde kullanılan başıca bağlama edatları şunlardır:
    A)SIRALAMA EDATLARI:Ve , ile , dahi , ila.bunlar arka arkaya gelen unsurları ,kelimeleri ve kelime guruplarını ve cümleleri ’’ve’’manası ile ,virgül makamında birbirine bağlayan eadtlardır.Bağladıkları iki unsurun arasına girerler: sen ve ben, Ali ile Veli
    B)DENKLEŞTİRME EDATLARI:ya , veya ,yahut,veyahut.bunlar birbirine denk olan ,birbirinin yerini tutabilecek olan iki unsuru birbirine bağlayan ,birbiriyle karşılaştıran edatlardır.
    C)KARŞILAŞTIRMA EDATLARI:ya….ya ,hem ,ne …..ne , da …..da.Bunlar karşılatırılan iki veya daha çok unsuru ,dil birliğini birbirine bağlayan edatlardır.
    4)BAĞLAÇLAR:
    1.Bağlaç Sayılabilme Koşulları:
    a)Tek başına anlamı yoktur.
    b)Cümlede anlam kazanır.
    c)Tek başına cümlenin öğesi sayılmamalıdır.
    d)Bağlandıkları sözcüklerin görevlerinde herhangi bir değişiklik yapmaz.
    e)Cümleden çıkarıldığında , cümlenin anlamı değişebilir ,fakat bozulmaz.
    f)’’de ,dahi ,bile ,ile ’’ bağlaçları dışında kalan cümlenin başına getirilebilir.
    g)Bağlaçlardan sözcük türetilmelidir.




  3. AciLForum
    Moderators
    2)Bağlaçlık Görevleri:
    Bağlaçlık görevi matematikteki toplama işleminin dildeki karşılığıdır. Bağlaç , sözcükleri ya da cümleleri toplayan sözcüğün görev adıdır. Buradaki ‘ya da ‘ bağlacına dikkat etmek gerekir.’Sözcükleri ya da cümleleri ‘demek , sözcükleri toplarsa cümleleri toplamaz demektir. Sözcüklerle sözcükleri , cümlelerle cümleleri toplar ; sözcükleri toplamaz. Bu durumu , matematiğin temel kuralı olan , ‘Elmalar armutlarla toplanmaz.’ Biçiminde düşünmek gerekir.
    CÜMLE DIŞI UNSURLARLA İLGİLİ ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR
    1)’’Ünlemler ‘’ ve ‘’hitap unsurları(seslenmeler) cümlenin hangi öğesini oluşturur?
    A)özne c)nesne
    B)dolaylı tümleç d)cümle dışı unsur cvp
    2)Aşağıdaki cümlelerden hangisinin sonuna ünlem işareti (!) getirilemez?
    A)Keşke , o kırıcı sözleri hiç söylemeseydin
    B)Adamın çok üzgün olduğu suratından anlaşılıyordu
    C)Eyvah yine umutlarım dağıldı
    D)Aaa kocaman adamın söylediklerine bak cvp:B
    3)Aşağıdaki cümlelerde boşlukları uygun biçimde doldurunuz.
    A)Ünlemler cümle öğesi olarak…………………………………. unsurdur.
    B)Ünlem işaretinden sonra ……………………………………… harfle başlanır.
    C)’’Ey Türk Gençliği’’ bir ünlem değil ………………………… ‘tır.
    Cvp: a:cümle dışı b:büyük c: hitap
    4)Aşağıdaki cümlelere doğruysa ‘’D’’ yanlışsa ‘’ Y’’ yazınız.
    A)’’Bu dünyada kimsenin ahını almayacaksın.’’cümlesinde ah kelimesi ünlem görevinde kullanılmıştır.(y)
    B)’Bravo çok güzel sunum yaptınız’cümlesinde ünlem işareti bravo kelimesinden sonra ya da cümle sonuna getirilebilir.(d)
    5) “ve” bağlacı, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ötekilerden farklı görevde kullanılmıştır?
    A) Sırtında eski ve kirli bir ceket vardı.
    B) Saatini ve anahtarlarını masanın üzerinde unutmuş.
    C) Yardımlarınız için size ve arkadaşlarınıza teşekkür ederiz.
    D) Yarın ve bir sonraki gün köy okullarını dolaşacağız.
    E) Kimseye kulak asmadı ve sonunda istediğini elde etti.

    6) “ki” bağlacı, aşağıdaki cümlelerin hangisinde “koşul” ilgisi kurmuştur?
    A) Evden çıkıyordum ki telefon çaldı.
    B) Senin yaptıklarını hiç unutmadık ki.
    C) Sorunları çöz ki konuyu iyice anlayasın.
    D) Bu çocuk bir yaramaz ki sormayın.
    E) Tahtaya kalkmıştım ki kapı açıldı.

    7) “Yalnız” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç görevinde kullanılmıştır?
    A) Adam yalnız yaşamaya bir türlü alışamamıştı.
    B) Arkadaşım beş yıldır bu evde yalnız kalıyor.
    C) Büyük yazar, sonunda bu yolda yalnız kaldı.
    D) Biz de geliriz; yalnız çok oturmayız.
    E) Bu konuyu yalnız o biliyordu.

    8) Hangi cümlede bağlaç yoktur?
    A) Kendisi ne uğradı ne de haber verdi.
    B) Yaz geldi ama havalar ısınmadı.
    C) Tatile yeni arabaları ile çıktılar.
    D) Bu evi beğenmedik ki kiralayalım!
    9) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç vardır?
    A) Bu tabloları yalnız sen alabilirsin.
    B) Birlikte gezdik fakat hiç konuşmadık.
    C) Yolculuğumuza otobüs ile devam ettik.
    D) Sabaha karşı telefon ile bizi aradı





    10) I. - Yaa, demek inkâr ediyorsun, öyleyse suç ortağısın, yürü bakalım karakola!
    II. - Elli yıllık çiftçiyim, böyle bir vahşet görmedim. Vah! Vah!
    III. - "Hayvanlık bu, hayvanlık!" dedi öteki.
    IV. - Buldum hırsızları, buldum! Bu çocuk, hepsini tek tek biliyor.
    V. Kafasına koymuşsa seni barındırmaz burada!
    Yukarıda verilenlerin hangilerinde "tehdit, korkutma" anlamı vardır?
    A) II. ve III.
    B) I. ve III.
    C) II. ve IV.
    D) II. Ve V.
    E) I. ve V
    11)Aşagıdaki cümlelerden hangisinin sonuna ünlem işareti konulmalıdır?
    A)El elden üstündür. B)Aile toplumun temelidir. C)sen ne yapıyorsun D)Eyvah kaza oldu.
    12)Aşağıdakilerden hangisi bir ünlem cümlesidir?
    A)Okullar açıldı mı
    B)Aman allahım , bu ne felaket
    C)Yaz tatilinde ,bol bol denize girdim
    D)Sakla samanı gelir zamanı
    13)Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bağlaç vardır?
    A) Bu tabloları yalnız sen alabilirsin.
    B) Birlikte gezdik fakat hiç konuşmadık.
    C) Yolculuğumuza otobüs ile devam ettik.
    D) Sabaha karşı telefon ile bizi aradı.

    14) “Coşku, sevinç, acıma, şaşkınlık… gibi duyguları canlı bir ses
    tonuyla bildiren sözcüklere _____________ denir.” tümcesindeki
    boşluğa aşağıdakilerden hangisini koyabiliriz?
    a) sıfat b) eylem c) ilgeç d) ünlem
    15) “Yazık, incittin onu! sözündeki ünlem nasıl bir duyguyu belirtiyor?
    a) heyecan b) öfke c) acıma d) coşku
    16) “Eee! Hangisi bilmiş?” sözünde ünlem hangi anlamda kullanılmıştır?
    a) Kızgınlığı belirtmek b) Sevinci belirtmek
    c) Soruyu kuvvetlendirmek d) heyecanı belirtmek
    17)Aşağıdaki cümlelerin hangisinde arasöz,dolaylı tümlecin açıklayıcısı durumundadır ?
    A)Bir an önce evine-kendini güvende hissettiği yere-gitmek istiyordu.
    B)Dürüst insanlara-bilmelisiniz ki-herkes saygı duyar.
    C)Kardeşim birden çok müzik aletini- bağlama ,darbuka ,gitar –çalabiliyor.
    D)Çocuğun yüzü-hastalığından olmalı-sapsarıydı.
    18)Aşağıdaki cümlelerden hangisinde arasöz nesne görevinde kullanılmıştır ?
    A)O öğrenci-ki adı Eylül’dür-geçen yılda sınıf birincisiydi.
    B)Marmaris’te-o aşık olduğum yerde- çok güzel günler yaşadım.
    C)Denizlerimiz-canlıları yok edecek derecede-kirlenmeye devam ediyor.
    D)Ne zaman kar yağsa onları-ülkemin yoksul insanlarını - düşünüyorum.
    19)Aşağıdaki cümlelerden hangisinde arasöz cümlenin öğesi değildir?
    A)Evime,sıcak yuvama,sonunda geldim.
    B)Soruları,kitaptakileri,çözmedim.
    C)Ali,sen de bilirsin,çalışmayı sevmez.
    D)Türkçe öğretmeni, ERCAN BEY ,yarin sınav yapacakmış.
    20) Aşağıdakilerden hangisinde de bağlaç durumundadır?
    a) Sende bugün bir tuhaflık var. b) Peynirde bir acılık var.
    c) Postacı da bir türlü gelmedi. d) Havada yağmur bulutları vardı.




+ Yorum Gönder


cümle dışı unsur,  cümle dışı unsurlar,  cümlenin öğeleri cümle dışı unsur örnekler,  cümle dışı unsur ile ilgili sorular,  cümle dışı unsur örnekleri,  cumle disi unsur ornekleri