+ Yorum Gönder
Türkçe ve Yabancı Diller ve Türk Dili ve Kullanımı Forumunda Türkçe’de Dil ve Ses Bilgisi Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Zeyneb
    Bayan Üye

    Türkçe’de Dil ve Ses Bilgisi








    Türkçe’de Dil ve Ses Bilgisi Nedir


    ÜNLÜLER:

    a)Kalın Ünlüler: a,ı,o,u
    b)İnce Ünlüler: e,i,ö,ü

    ÜNLÜLER DÜZ YUVARLAK


    Kalın a ı o u
    İnce e i ö ü

    Örnek Soru: Aşağıdaki tamlamaların hangisinde düz seslilerin tamamı yer almıştır?
    A) Kapı tokmağı B) Gümüş bilezik
    C) Kediayağı D) Tarumar bahçe

    ÜNSÜZLER:



    Ünsüzler titreşimlerine ve çıkış biçimlerine göre ikiye ayrılır.

    a)Yumuşak Ünsüzler: “b,c,d,g,ğ,j,l,m,n,r,v,y,z” Ses tellerini titrettikleri için bu ünsüzlere “yumuşak ünsüzler” diyoruz.
    b)Sert Ünsüzler: “f,s,t,k,ç,ş,h,p” Ses tellerini titretmedikleri için bu ünsüzlere “sert ünsüzler” diyoruz.

    UYARI: Ünsüzleri telaffuz ederken bu harfler sürekli bir şekilde ağzımızdan çıkıyorsa bu harflere “sürekli ünsüzler”; ağzımızdan sürekli bir şekilde çıkaramıyorsak bu harflere de “süreksiz ünsüzler” diyoruz.
    Buradan yola çıkarak “yumuşak sürekli ünsüzler”i, “sert sürekli ünsüzler”i, “yumuşak süreksiz ünsüzleri” veya ileriki derslerimizde karşılaşacağımız “sert süreksiz ünsüzler”i (p,ç,t,k) kolayca çıkarabilirsiniz.
    Örnek Soru: Türkçe’de sert sessizle biten sözcükten sonra gelen eklerin başındaki ünsüz, sert sessiz; yumuşak sessizle biten sözcüklerden sonra gelen ekler ise yumuşak sessiz ile başlamalıdır.


    Bu kurala uymayan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?
    A) Kayıkçı B) Ziraatçı
    C) Sabuncu D) İlacı

    Ünlü Uyumu Kuralları

    1)BÜYÜK ÜNLÜ UYUMU:
    a) Türkçe bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü kalın ise ondan sonra gelen hecelerdeki ünlüler de kalın olur.
    b) Türkçe bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü ince ise ondan sonra gelen hecelerdeki ünlüler de ince olur.
    Kısaca B.Ü.U.: a) Kalın→Kalın
    b) İnce→İnce
    Uyarı 1) Türkçe’ye yabancı dillerden giren sözcükler ünlü uyumlarının dışında kalır. Bu sözcüklerde ünlü uyumları aranmaz. İnsan, daire…
    Uyarı 2) Türkçe olan bazı sözcükler, zamanla uyum dışına çıkacak şekilde değişime uğramışlardır.
    Ana→Anne; karındaş → kardeş; alma→elma…
    Uyarı 3) Sözcüklere getirilen ekler sözcüğün son hecesindeki ünlüye uyar. Çocuklar, keskin, gençlik
    ► “-ken, -yor, -ki, -leyin, -imtrak ekleri de uyum dışında kalır. Koşarken, geliyor, akşamki, sabahleyin, yeşilimtrak…
    Örnek Soru: Hangisinde B.S.U. kuralına uymayan kelime vardır?
    A)Kız tarafı durmadan sorun çıkarıyordu.
    B)İki aile sonunda anlaştı.
    C)Değilse kız oğlana kaçacaktı.
    D)En sonunda iki seven birbirine kavuştu.

    KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU

    İki kuralı vardır.
    a) Düz ünlülerden sonra, düz ünlü gelir.
    b) Yuvarlak ünlülerden sonra, düz geniş ve yuvarlak dar ünlüler gelir.
    Kısaca: (a,e,ı,i) →(a,e,ı,i)
    (o,ö,u,ü) →(a,e,u,ü)


    Örnek Soru:
    Aşağıdakilerden hangisi K.S.U.’ya uymaz?
    A) Köprüler B) Doğal C) Konuşkan D) Hamur

    Uyarı 1) “-yor, ki, -gil” ekleri K.Ü.U.’ya uymaz.
    Uyarı 2) Yabancı sözcüklerde, tek heceli sözcüklerde, birleşik sözcüklerde ve bazı ünlemlerde K.S.U. aranmaz.


    VURGU
    Söyleyiş sırasında sözcüklerin ya da kimi hecelerin ötekilere göre daha güçlü ve baskılı söylenmesine vurgu denir. Vurgu, bulunduğu yere göre ikiye ayrılır.

    a)Sözcük Vurgusu: Çok heceli sözcüklerde hecelerden birinin daha güçlü söylenmesidir. Bu hecelerin, hangi heceler olduğunu aşağıda görelim.
    1) Türkçe sözcüklerde vurgu, genellikle son hecededir. Bahçe, okudu, kelebek…
    2) Sözcüklere getirilen ekler vurguyu üzerine çeker. Bahçede, bahçedeki, bahçedekiler…
    3) Yer adlarında vurgu başa doğru sürülür. Ankara, İzmir, Edirne, Bursa, Konya…
    4) Pekiştirilmiş sıfatlarda, ünlemlerde ve kimi zarflarda vurgu ilk hecededir. Tertemiz, haydi, şimdi…

    b)Cümle Vurgusu: Konuşur ya da okurken, cümlede anlamca önemli görülen sözcüklerin veya sözcük grubunun, ses ayrımı ile daha güçlü belirtilmesidir.
    Bu soruyu ben çözdüm. (Başkası değil.)
    Bu soruyu, ben çözdüm. (Başka soruyu değil.)
    ►Vurgulanmak istenen sözcük yükleme yakınlaştırılarak yapılır.
    Bu gün ders çalıştık.
    Derse bu gün çalıştık. Örneklerde de görülüyor ki, yükleme hangi sözcük yakınsa o sözcük vurgulanmıştır.


    Örnek Soru: Hangisinde zarf tümleci vurgulanmıştır?
    A) Pazara erkenden çıkacağız.
    B) Erkenden pazara çıkacağız.
    C) Sınava sadece sen mi katıldın?
    D) Sadece sen mi sınava katıldın?


    Uyarı 1)Tek heceli sözcüklerde vurgu olmaz, aranmaz.
    Uyarı 2) “mı mi” soru sözcüğü, vurguyu kendinden önceki sözcüğe çeker.
    Uyarı 3) Sözcük vurgusunda olumsuzluk eki olan “-ma, -me” vurguyu kendi üzerine çeker.

    TONLAMA
    Cümlenin söylenişi sırasında, sesin amaca göre ve sözün duyguları belirtecek şekilde ayarlanarak söylenmesidir.
    Tonlama söyleyişimize ve okuyuşumuza güzellik, canlılık katar. Sözcüklere tonlama yoluyla değişik anlamlar bile yüklenebilir








  2. Merve
    Devamlı Üye





    Türkçede ünlüler ve ünsüzler diye ikiye ayrılırlar.Kendi aralarında büyük ünlü uyumu ve küçük ünlü uyumu ikiye ayrılırlar.Bunlar seslere göre değişirler.




  3. Beriwan
    Devamlı Üye
    türkçe dilinde ses bilgisi küçük ünlü uyumu büyük ünlü uyumu diye ikiye ayrılır. sekiz tane ünlü yirmi bir tane ünsüz harf var türkçede.




+ Yorum Gönder