+ Yorum Gönder
Türk Tarihi ve Türk kültürü Forumunda Kül Tigin Âbidesi Güney - batı Yüzü Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Asel
    Bayan Üye

    Kül Tigin Âbidesi Güney - batı Yüzü








    Kül Tigin Âbidesi Güney - batı Yüzü


    Kül Tigin Âbidesi Güney


    Güney - batı Yüzü

    [1] Kül Tiginirig altunın kümüşin ağışın barımın tör[t birig?] yılk[ıs]ın ayığma Tuyğut bu … begim tigin yügerü terig[ri ] taş bitidim. Yol[l]uğ Tigin.
    [1] Kül Tiginin altınını, gümüşünü, hazinesini, servetini, dört binlik at sürüsünü idare eden Tuygut bu … Beyim prens yukarı gök … taş yazdım. Yollug Tigin.








  2. Dr Zeynep
    Bayan Üye





    Kül Tigin Âbidesi Güney - batı Yüzü

    Kül Tigin Âbidesi Güney hakkında bilgi

    Güney yüzü

    Metin

    Tercüme

    1 Tengri teg tengriden bolmis Türk Bilge Kagan
    bu ödke olurtum. Sabimin tüketi esidgil. Ulayu ini
    yigünüm oglanim biriki ogusum budunum biriye
    sadpit begler yiriya tarkat buyruk begler Otuz [Tatar]
    [1] Tanri gibi gökte olmus Türk Bilge Kagani, bu zamanda
    oturdum. Sözümü tamamiyla isit. Bilhassa kücük kardes
    yegenim, oglum, bütün soyum, milletim, güneydeki sadpit
    beyleri, kuzeydeki tarkat, buyruk beyleri, Otuz Tatar
    2 Tokuz Oguz begleri buduni bu sabimin edgüti esid
    katigdi tingla: Ilgerü kün togsik [kop] m[ang]a
    k[örür]. [Bunc]a budun
    [2] Dokuz Oguz beyleri, milleti! Bu sözümü iyice isit,
    adamakilli dinle: Doguda gün dogusuna, güneyde gün
    ortasina, batida gün batisina, kuzeyde gece ortasina kadar,
    onun icindeki millet ban tabidir. Bunca milleti
    3 kop itdim. Ol amti any ig yok. Türk kagan Ötüken
    yis olursar ilte bung yok. Ilgerü Santung yazika tegi
    süledim, taluyka kicig tegmedim. Birigerü Tokuz
    Ersinske tegi süledim, Tüpütke kicig [teg]medim.
    Kurigaru Yincü ög[üz]
    [3] hep düzene soktum. O simdi kötü degildir.Türk kagani
    Ötüken ormaninda otursa ilde sikinti yoktur. Doguda
    Santung ovasina kadar ordu sevk ettim, denize ulasmama
    az kaldi. Güneyde Dokuz Ersine kadar ordu sevk ettim,
    Tibete ulasmama az kaldi. Batida inci nehrini gecerek
    4 kece Temir Kapigka tegi süledim. Yirigaru Yir Bayirku
    yiringe tegi süledim. Bunca yirke tegi yoritdim.
    Ötüken yista yig idi yok ermis. Il tutsik yir Ötüken
    yis ermis. Bu yirde olurup Tabgac budun birle
    [4] Demir kapiya kadar ordu sevk ettim. Kuzeyde Yir
    Bayirku yerine kadar ordu sevk ettim. Bunca yere kadar
    yürüttüm. Ötüken ormanindan daha iyisi hic yokmus.
    Il tutucak yer Ötüken ormani imis. Bu yerde oturup
    Cin milleti ile
    5 tüzültüm. Altun kümüs isgiti kutay bungsuz anca birür.
    Tabgac budun sabi sücig agisi yimsak ermis. Sücig sabin
    yimsak agin arip irak budunug anca yagutir ermis.
    Yagura kondukda kisre any ig bilig anda övür ermis.
    [5] anlastim. Altini, gümüsü, ipegi ipekliyi sikintisiz öylece
    veriyor. Cin milletinin sözü tatli,ipek kumasi yumusak imis.
    Tatli sözle, yumusak ipek kumasla aldatip uzak milleti
    öylece yaklastirirmis. Yaklastirip konduktan sonra, kötü
    seyleri o zaman düsünürmüs.
    6 Edgü bilge kisig edgü alp kisig yoritmaz ermis. Bir kisi
    yang ilsar ogusi buduni bisükinge tegi kidmaz ermis.
    Sücig sabinga yimsak agisinga arturup öküs Türk budun
    öltüg. Türk budun ölsiking. Biriye Cogay yis Tögültün
    [6] iyi bilgili insani, iyi cesur insani yürütmezmis. Bir insan
    yanilsa, kabilesi milleti, akrabasina kadar barindirmazmis.
    Tatli sözüne, yumusak ipek kumasina aldanim cok cok,
    Türk milleti, öldün;Türk milleti, öleceksin! Güneye Cogay
    ormanina, Tögüldün
    7 yazi konayin tiser Türk budun ölsikig. Anda anyig kisi
    anca bosgurur ermis. Irak erser yablak agi birür, yaguk
    erser edgü agi birür tip anca bosgurur ermis.Bilig bilmez
    kisi ol sabig alip yaguru barip öküs kisi öltüg.
    [7] ovasina konayim dersen, Türk milleti, öleceksin! Orda
    kötü kisi söyle ögretiyormus: Uzak ise kötü mal verir, yakin
    ise iyi mal verir deyip öyle ögretiyormus. Bilgi bilmez kisi o
    sözü alip, yakina gidip, cok insan, öldün!
    8 Ol yirgerü barsan Türk budun ölteci sen. Ötüken yir
    olurup arkis tirkis isar neng bungug yok. Ötüken yis
    olursar benggü il tuta olurtaci sen. Türk budun tokurkak
    sen. Acsin tosik ölmez sen. Bir todsar acsik ölmez sen.
    Antagingin
    [8] O yere dogru gidersen, Türk milleti öleceksin! Ötüken
    yerinde oturup kervan, kafile gönderirsen hic bir sikintin
    yoktur. Ötüken ormaninda oturusan ebediyen il tutarak
    oturacaksin. Türk milleti, toklugun kiymetini bilmezsin.
    Aclik, tokluk düsünmezsin. Bir doysan acligi düsünmezsin.
    Öyle oldugun
    9 ücün igidmis kaganingin sabin almatin yir sayu bardig.
    Kop anda alkintig, ariltig. anda kalmisi yir sayu kop toru
    ölü yoriyur ertig. Teng ri yarlikadukin ücün [ö]züm
    kutum bar ücün kagan olurtum. Kagan olurup
    [9] icin, beslemis olan kaganinin sözünü almadan her yere
    gittin. Hep orda mahvoldun, yok edildin. Orda, geri
    kalaninla her yere hep zayiflayarak, ölerek yürüyordun.
    Tanri buyurdugu icin, kendim devletli oldugum icin, kagan
    oturdum. Kagan oturup
    10 yok cigany budunug kop kubratdim. Cigany budunug
    bay kildim. Az budunug öküs kildim. Azu bu sabimda
    igid bar gu? Türk begler budun buni esiding. Türk
    [budun ti]rip il tutsikingin bunda urtum. Yangilip
    ölsikingin yime
    [10] ac, fakir milleti hep toplattim.Fakir milleti zengin
    kildim. Az milleti cok kildim. Yoksa, bu sözümde yalan
    var mi? Türk beyleri, milleti bunu isitin! Türk milletini
    toplayip il tutacagini burda vurdum. Yanilip ölecegini yine
    11 bunda urtum. Neng neng sabim erser benggü taska
    urtum. Angar körü biling. Türk amti budun begler bödke
    körügme begler gü yangiltaci siz? Men b[enggü tas
    tokitdim Tabg]ac kaganda bedizci kelürtüm,
    bedizet[t)im. Mening sabimin simadi.
    [11] burda vurdum. Her ne sözüm varsa ebedi tasa vurdum.
    Ona bakarak bilin. Simdiki Türk milleti,beyleri,bu zamanda
    itaat eden beyler olarak mi yanilacaksiniz? Ben ebedi tas
    yontturdum Cin kaganindan resimci getirdim,resimlettim.
    Benim sözümü kirmadi.
    12 Tabgac kaganing icreki bedizcig iti. Angar adincig
    bark yaraturtum. Icin tasin adincig bediz urturtum. Tas
    tokitdim. Köng ülteki sabimin u[rturtum On Ong
    ogling]a tatinga tegi buni körü biling. Benggü tas
    [12] Cin kaganin maiyetindeki resimciyi gönderdim. Ona
    bambaska türbe yaptirdim. Icine disina bambaska resim
    vurdurdum: Tas yontturdum. Gönüldeki sözümü
    vurdurdum On ok ogluna, yabancina kadar bunu
    görüp bilin. Ebedi tas
    13 tokitdim. b[uil] erser, anca taki erig yirte irser,
    anca erig yirte benggü tas tokitdim, bitid[d]im. Ani
    körüp anca biling. Ol tas []dim.
    Bu bitig bitigme atisi Yol[l]ug T[igin].
    [13] yontturdum Il ise, söyle daha erisilir yerde ise, iste
    öyle erisilir yerde ebedi tas yontturdum, yazdirdim. Onu
    görüp öyle bilin. Su tas dim.
    Bu yaziyi yazan yegeni Yollug Tigin
    Doğu yüzü

    Metin

    Tercüme

    1 Üze kök tengri asra yagiz yir kilindukda ikin ara kisi
    ogli kilinmis. Kisi oglinda üze ecüm apam Bumin Kagan
    Istemi Kagan olurmis. Olurupan Türk budunung ilin
    törüsin tuta birmis, iti birmis.
    [1] Üstte mavi gök,altta yagiz yer kilindikta,ikisi arasinda
    insan oglu kilinmis. Insan oglunun üzerine ecdadim Bumin
    Kagan, Istemi Kagan oturmus. Oturarak Türk milletinin
    ilini töresini tutu vermis, düzenleyi vermis.
    2 Tört bulung kop yagi ermis.Sü sülepen tört bulungdaki
    budunug kop almis.kop baz kilmis.Basligig yükündürmis
    tizligig sökürmis. Ilgerü Kadirkan yiska tegi kirü Temir
    Kapigka tegi kondurmus. Iki ara
    [2] Dört taraf hep düsman imis. Ordu sevk ederek dört
    taraftaki milleti hep almis, hep tabi kilmis. Basliya bas
    egdirmis,dizliye diz cöktürmüs.Doguda Kadirkan ormanina
    kadar, batida Demir Kapiya kadar kondurmus.
    Ikisi arasinda
    3 idi oksuz Kök Türk anca olurur ermis. Bilge kagan
    ermis, alp kagan ermis. Buyruki yime bilge ermis erinc,
    alp ermis erinc. Begleri yime buduni yime tüz ermis. Ani
    ücün ilig anca tutmis erinc. Ilig tutup törüg itmis.
    Özü anca
    [3] pek teskilatsiz Gök Türk öylece oturuyormus. Bilgili
    kagan imis,cesur kagan imis.Buyruku yine bilgili imis tabii,
    cesur imis tabii. Beyleri de milletide dogru imis. Onun icin
    ili öylece tutmus tabii. Ili tutup töreyi düzenlemis.
    Kendisi öylece
    4 kergek bolmis. Yogci sigitci öng re kün togsikda Bökli
    cöl[l]üg il Tabgac Tüpüt Apar Purum Kirkiz Üc
    Kurikan Otuz Tatar Kitany Tatabi bunca budun kelipen
    sigtamis yoglamis. Antag küllüg kagan ermis. Anda
    kisre inisi kagan
    [4] vefat etmis. Yasci, aglayici, doguda gün dogusundan
    Bökli Cöllü halk, Cin, Tibet, Avar, Bizans, Kirgiz, Üc
    Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi, bunca millet gelip
    aglamis, yas tutmus. Öyle ünlü kagan imis. Ondan sonra
    kücük kardesi kagan
    5 bolmis erinc, ogliti kagan bolmis erinc. Anda kisre
    inisi ecisin teg kilinmaduk erinc, ogli kangin teg
    kilinmaduk erinc. Biligsiz kagan olurmis erinc, yablak
    kagan olurmis erinc. Buyruki yime biligsiz erinc, yablak
    ermis erinc.
    [5] olmus tabii, ogullari kagan olmus tabii. Ondan sonra
    kücük kardesi büyük kardesi gibi kilinmamis olacak.
    Bilgisiz kagan oturmustur, kötü kagan oturmustur.Buyruku
    da bilgisizmis tabii, kötü imis tabii.
    6 Begleri buduni tüzsüz ücün Tabgac budun tebligin
    kürlüg ücün armakcisin ücün inili ecili kingsürtükin
    ücün begli budunlig yongsurtukin ücün Türk budun
    illedük ilin icginu idmis,
    [6] Beyleri, milleti ahenksiz oldugu icin, Cin milleti hilekar
    ve sahtekar oldugu icin, aldatici oldugu icin, kücük kardes
    ve büyük kardesi birbirine düsürdügü icin, bey ve milleti
    karsilikli cekistirdigi icin, Türk milleti il yaptigi ilini elden
    cikarmis,
    7 kaganladuk kaganin yitürü idmis. Tabgac budunka
    beglik uri oglin kul boldi, isilik kiz oglin küng boldi.
    Türk begleri Türk atin iti. Tabgacgi begleri Tabgac atin
    tutupan Tabgac kaganka
    [7] kagan yaptigi kaganini kaybedi vermis. Cin milletine
    beylik erkek evladi kul oldu, hanimlik kiz evladi cariye
    oldu. Türk beyler Türk adini birakti. Cinli beyler Cin adini
    tutup, Cin kaganina
    8 körmis. Elig yil isig kücüg birmis. Ilgerü kün togsikda
    Bökli kaganka tegi süleyim birmis. Tabgac kaganka ilin
    törüsin ali birmis. Türk kara kamag
    [8] itaat etmis. Elli yil isi gücü vermis. Doguda gün
    dogusunda Bökli kagana kadar ordu sevk edi vermis.
    Batida Demir Kapiya kadar ordu sevk edi vermis. Cin
    kaganina ilini, töresini ali vermis. Türk halk
    9 budun anca timis: Illig budun ertim, ilim amti kani,
    kimke ilig kazganur men tir ermis. Kaganlig budun
    ertim, kaganim kani, ne kaganka isig kücüg birür men
    tir ermis. Anca tip Tabgac kaganka yagi bolmis.
    [9] kitlesi söyle demis: Illi millet idim, ilim simdi hani, kime
    ili kazaniyorum der imis. Kaganli millet idim, kaganim
    hani, ne kagana isi gücü veriyorum der imis. Öyle diyip
    Cin kaganina düsman olmus.
    10 Yagi bolup itinü yaratunu umaduk yana icikmis.
    Bunca isig kücüg birtükgerü sakinmati Türk budun
    ölüreyin urugsiratayin tir ermis. Yokadu barir ermis.
    Üze Türk Tengrisi Türk iduk yiri
    [10]Düsman olup,kendisini tanzim ve tertip edemediginden
    yine teslim olmus. Bunca isi gücü verdigini düsünmeden,
    Türk milletini öldüreyim, kökünü kurutayim der imis.
    Yok olmaya gidiyormus.
    11 subi anca itmis. Türk budun yok bolmazun tiyin
    budun bolcun tiyin kang im Iltiris Kaganig ögüm Ilbilge
    Katunug tengri töpüsinde tutup yügerü kötürmis erinc.
    Kang im kagan yiti yigirmi erin tasikmis. Tasra
    [11] Yukarida Türk tanrisi, Türk mukaddes yeri, suyu öyle
    tanzim etmis. Türk milleti yok olmasin diye, millet olsun
    diye babam Iltiris Kagani, annem Ilbilge Hatunu gögün
    tepesinde tutup yukari kaldirmis olacak. Babam kagan on
    yedi erle disari cikmis. Disari
    12 yoriyur tiyin kü esidip balikdaki tagikmis, tagdaki
    inmis, tirilip yitmis er bolmis. Tengri küc birtük ücün
    kangim kagan süsi böri teg ermis, yagisi kony teg ermis.
    Ilgerü kurigaru sülep ti[r]m[is] kubrat[mis]. [K]amagi
    [12] yürüyor diye ses isitip sehirdeki daga cikmis, dagdaki
    inmis, toplanip yedi er olmus. Tanri kuvvet verdigi icin
    babam kaganin askeri kurt gibi imis, düsmani koyun gibi
    imis. Doguya, batiya asker sev edip toplamis, yigmis. Hepsi
    13 yiti yüz er bolmis. Yiti yüz er bolup ilsiremis
    kagansiramis budunug, küng edmis kuladmis budunug
    Türk törüsin icginmis budunug ecüm apam törüsince
    yaratmis,bosgurmis.Tölis Tardus [budunug anda itmis.]
    [13] yedi yüz er olmus. Yedi yüz er olup ilsizlesmis,
    kagansizlasmis, milleti, Türk töresini birakmis milleti,
    ecdadimin töresince yaratmis, yetistirmis. Tölis, Tardus
    milletini orda tanzim etmis.
    14 Yabgug sadig anda birmis. Biriye Tabgac budun yagi
    ermis. Yiriya Baz kagan Tokuz Oguz budun yagi ermis.
    Kirkiz Kurikan Otuz Tatar Kitany Tatabi kop yagi
    ermis. Kangim kagan bunca
    [14] Yabguyu, sadi orda vermis. Güneyde Cin milleti
    düsman imis. Kuzeyde Baz Kagan, Dokuz Oguz kavmi
    düsman imis. Kirgiz, Kurikan, Otuz Tatar, Kitay, Tatabi
    hep düsman imis. Babam kagan bunca
    15 Kirk artuki yiti yoli sülemis, yigirmi süngüs
    süngirmis. Tengri yarlikaduk ücün illigig ilsiretmis,
    kaganligig kagansiratmis, yagig baz kilmis, tizligig
    sökirmis, basligig yükündü[rmis. Kangim kagan anca
    ilig]
    [15] Kirk yedi defa ordu sevk etmis, yirmi savas yapmis.
    Tanri lütfettigi icin illiyi ilsizletmis, kaganliyi
    kagansizlatmis, düsmani tabi kilmis, dizliye diz cöktürmüs,
    basliya bas egdirmis. Babam kagan öylece ili,
    16 törüg kazganip uca barmis. Kangim kaganka Baz
    kaganig balbal tikmis. Ol törüde üze ecim kagan olurti.
    Ecim kagan olurupan Türk budunug yice itdi, igit[t]i.
    Ciganyig [bay kildi, azig öküs kildi].
    [16] töreyi kazanip, ucup gitmis. Babam kagan icin ilkin
    Baz Kagani balbal olarak dikmis. O töre üzerine kagan
    oturdu. Amcam kagan oturarak Türk milletini tekrar
    tanzim etti, besledi. Fakiri zengin kildi, azi cok kildi.
    17 Ecim kagan olurtukda özüm Tardus budun üze sad
    ertim. Ecim kagan birle ilgerü Yasil Ögüz Santung
    yazika tegi süledimiz. Kögmen asa Ki[rkiz yiringe
    tegi süledimiz].
    [17] Amcam kagan oturdugunda kendim Tardus milleti
    üzerinde sad idim. Amcam kagan ile doguda Yesil Nehir,
    Santung ovasina kadar ordu sevk ettik. Batida Demir
    Kapiya kadar ordu sevk ettik. Kögmeni asarak Kirgiz
    ülkesine kadar ordu sevk ettik.
    18 Kamagi bis otuz süledimiz, üc yigirmi süngüsdümüz.
    Illigig ilsiretdimiz, kaganligig kagansiratdimiz. Tizligig
    sökürtümüz, basligig yükündürtümüz. Türgis kagan
    Türkümüz [budunumuz erti. Bilmedükin]
    [18] Yekün olarak yirmi bes defa ordu sevk ettik, on üc
    defa savastik. Illiyi ilsizlestirdik,kaganliyi kagansizlastirdik.
    Dizliye diz cöktürdük, basliya bas egdirdik. Türgis Kagani
    Türkümüz, milletimiz idi. Bilmedigi
    19 ücün bizinge yangil[d]ukin ücün kagani ölti.
    Buyriki begleri yime ölti. On Ok budun emgek körti.
    Ecümüz apamiz tutmis yir sub idisiz bolmazun tiyin
    Az budunug itip yar[atip]
    [19] icin, bize karsi yanlis hareket ettigi icin kagani öldü.
    Buyruku, beyleri de öldü. On Ok kavmi eziyet gördü.
    Ecdadimizin tutmus oldugu yer, su sahipsiz olmasin diye
    Az milletini tanzim ve tertip edip
    20 Bars beg erti. Kagan ati bunda biz birtimiz. Singilim
    kuncuyug birtimiz. Özi yangildi, kagani ölti, buduni
    küng kul boldi. Kögmen yir sub idisiz kalmazun tiyin Az
    Kirkiz Budunug yarat[ip keltimiz, süngüsdümüzilin]
    [20] Bars bey idi. Kagan adini burda biz verdik. Kücük kiz
    kardesim prensesi verdik. Kendisi yanildi, kagani öldü,
    milleti cariye, kul oldu. Kögmenin yeri, suyu sahipsiz
    kalmasin diye Az, Kirgiz kavmini düzene sokup geldik.
    Savastikilini
    21 yana birtimiz. Ilgerü Kadirkan yisig asa budunug
    anca kondurtumuz, anca itdimiz. Kurigaru Kengü
    Tarmanka tegi Türk budunug anca kondurtumuz, anca
    itdimiz. Ol ödke kul kullug bolmis erti, [küng künglüg
    bolmis erti. Inisi ecisin bilmez erti. Ogli kangin bilmez
    erti]
    [21] geri verdik. Doguda Kadirkan ormani asarak milleti
    öyle kondurduk, öyle düzene soktuk. Batida Kengü
    Tarmana kadar Türk milleti öyle kondurduk, öyle düzene
    soktuk. O zamanda kul kullu olmustu. Cariye cariyeli
    olmustu. Kücük kardes büyük kardesini bilmezdi, oglu
    babasini bilmezdi.
    22 Anca kazganmis itmis ilimiz törümüz erti. Türk Oguz
    begleri budun esiding. Üze tengri basmasar, asra yir
    telinmeser, Türk budun, ilingin törüngin kim artati
    [udaci erti]? Türk budun ertin,
    [22] Öyle kazanilmis, düzene sokulmus ilimiz, töremiz
    vardi. Türk, Oguz beyleri, milleti, isitin:Üstte gök basmasa,
    altta yer delinmese, Türk milleti, ilini töreni kim boza
    bilecekti? Türk milleti, vaz gec,
    23 ökün! Küregüng ün ücün igidmis bilge kaganing in
    ertmis barmis edgü ilinge kentü yangildig, yablak
    kigürtüg. Yaraklig kandin kelin yanya iltdi. Süngüglüg
    kandin kelipen süre iltdi? Iduk Ötüken y[is budun
    bardig. Ilgerü barigma]
    [23] pisman ol! Disipsizliginden dolayi, beslemis olan bilgili
    kaganinla, hür ve müstakil iyi iline karsi kendin hata ettin,
    kötü hale soktun. Silahli nereden gelip dagitarak gönderdi?
    Mizrakli nereden gelerek sürüp gönderdi. Mukaddes
    Ötüken ormanin milleti, gittin. Doguya giden,
    24 bardig, kurigaru barigma bardig. Barduk yirde
    edgüg ol erinc: Kaning subca yügürti, süngüküng tagca
    yatdi. Beglik uri oglung kul boldi, isilik kiz oglung küng
    boldi. Bilmedük ücün [yablakingin ücün ecim kagan
    uca bardi.]
    [24] gittin. Batiya giden, gittin, Gittigin yerde hayrin su
    olmali: Kanin su gibi kostu, kemigin dag gibi yatti. Beylik
    erkek evladin kul oldu, hanimlik kiz evladin cariye oldu.
    Bilmedigin icin, kötülügün yüzünden amcam, kagan
    ucup gitti.
    25 Baslayu Kirkiz kaganig balbal tikdim. Türk budunug
    ati küsi yok bolmazun tiyin kangim kaganig ögüm
    katanug kötürmis tengri il birigme tengri Türk budun
    ati küsi yok bolmazun [tiyin özümin ol tengri]
    [25] Önce Kirgiz kaganini balbal olarak diktim. Türk
    milletinin adi sani yok olmasin diye, babam kagani, annem
    hatunu yükseltmis olan Tanri,il veren Tanri, Türk milletinin
    adi sani yok olmasin diye,
    26 kagan olurti erinc. Neng yilsig budunka olurmadim.
    Icre assiz tasra tonsuz yabiz yablak budunda üze
    olurtum. Inim Kül Tigin birle sözlestimiz. Kangimiz
    ecimiz kaz[ganmis budun ati küsi yok bolmazun]
    [26] kendimi o Tanri kagan oturttu tabii. Varlikli, zengin
    millet üzerine oturmadim. Iste assiz, dista elbisesiz; düskün,
    perisan milletin üzerine oturdum. Kücük kardesim Kül
    Tigin ile konustuk. Babamizin, amcamizin kazanmis oldugu
    milletin adi sani yok olmasin
    27 tiyin Türk budun ücün tün udimadim, küntüz
    olurmadim. Inim Kül Tigin birle iki sad birle ölü yitü
    kazgandim. Anca kazganip biriki budunug ot sub
    kilmadim. Men [özüm kagan olurtukuma yir sayu]
    [27] diye, Türk milleti icin gece uyumadim, gündüz
    oturmadim. Kücük kardesim Kül Tigin ile, iki sad ile öle
    yite kazandim. Öyle kazanip bütün milleti ates,su kilmadim.
    Ben kendim kagan oturdugumda, her yere
    28 barmis budun ölü yitü yadagin yalingin yana kelti.
    Budunug igideyim tiyin yirigaru Oguz budun tapa ilgerü
    Kitany Tatabi budun tapa birigerü Tabgac tapa ulug sü
    iki yigir[mi süledim süngüsdüm. Anda]
    [28] gitmisolan millet öle yite, yaya olarak ciplak olarak
    dönüp geldi. Milleti besleyeyim diye,kuzeyde Oguz kavmine
    dogru, doguda Kitay, Tatabi kavmine dogru
    29 kisre tengri yarlikazu kutum bar ücün ülügüm bar
    ücün ölteci budunug tirgürü igit[t]im. Yaling budunug
    tonlug, cigany budunug bay kildim. Az budunug öküs
    kiltim. Igar illigde [igar kaganligda yig kildim. Tört
    bulungdaki]
    [29] sonra, Tanri bagislasin, devletim var oldugu icin,
    kismetim var oldugu icin, ölecek milleti diriltip besledim.
    Ciplak milleti elbiseli, fakir milleti zengin kildim. Az milleti
    cok kildim. Degerli illiden, degerli kaganlidan daha iyi
    kildim. Dört taraftaki
    30 budunug kop baz kaldim, yagisiz kildim. Kop manga
    körti. Isig kücüg birür. Bunca törüg kazganip inim Kül
    Tigin özi anca kergek boldi. Kangim kagan ucdukda
    inim Kül Tigin yi[ti yasda kalti ]
    [30] milleti hep tabii kildim, düsmansiz kildim. Hep bana
    itaat etti. Is gücü veriyor. Bunca töreyi kazanip kücük
    kardesim Kül Tiginkendisi öyle vefat etti. Babam kagan
    uctugunda kücük kardesim Kül Tigin yedi yasinda kaldi
    31 Umay teg ögüm katun kutinga inim kül tigin er at
    buldi. Alti yigirmi yasinga ecim kagan ilin törüsin anca
    kazgandi. Alti Cub Sogdak tapa süledimiz, bozdumuz.
    Tabgac Ong tutuk bis t[ümen sü kelti, süngüsdümüz?]
    [31] Umay gibi annem hatunun devletine kücük kardesim
    Kül Tigin er adini aldi. On alti yasinda, amcam kaganin
    ilini, töresini söyle kazandi: Alti Cub Sogdaka dogru ordu
    sevk ettik, bozduk. Cinli Ong vali, elli bin asker geldi,
    savastik.
    32 Kül Tigin yadagin oplayu tegdi, Ong tutuk yurcin
    yaraklig eligin tutdi, yarakligdi kaganka anculadi. Ol
    süg anda yok kildimiz. Bir otuz yasinga Caca sengünke
    sünggüsdümüz. Ang ilki Tadinging Corung boz [atig
    binip tegdi. Ol at anda]
    [32] Kül Tigin yaya olarak atilip hücum etti. Ong valinin
    kayin biraderini, silahli, elle tuttu, silahli olarak kagana
    takdim etti.O orduyu orda yok ettik. Yirmi bir yasinda iken,
    Caca generale karsi savastik. En önce Tadigin, Corun boz
    atina binip hücum etti. O at orda
    33 ölti. Ikinti Isbara Yamtar boz atig binip tegdi. Ol at
    anda ölti. Ücünc Yigen Silig beging kedimlig tong at
    binip tegdi. Ol at anda ölti. Yarinkinda yalmasinda yüz
    artuk okin urti, yüzing e basing a bir ok t[egürmedi ]
    [33] öldü. Ikinci olarak Isbara Yamtarin boz atina binip
    hücum etti. O at orda öldü. Zirhindan kaftanindan yüzden
    fazla ok ile vurdular, yüzüne basina bir tane degdirmedi.
    34 Tegdükin Türk begler kop bilir siz. Ol süg anda yok
    kildimiz. Anda kisre Yir Bayirku Ulug Irkin yagi boldi.
    Ani yany ip Türgi Yargün költe bozdumuz. Ulug Irkin
    azkinya erin tezip bardi. Kül Tigin [alti otuz]
    [34] Hücum ettigini, Türk beyleri, hep bilirsiniz. O orduyu
    orda yok ettik. Ondan sonra Yir Bayirkunun Ulug Irkini
    düsman oldu. Onu dagitip Türgi Yargun Gölünde bozduk.
    Ulug Irkin azicik erle kacip gitti. Kül Tigin yirmi alti
    35 yasinga Kirkiz tapa süledimiz. Süngüg batimi karig
    söküpen Kögmen yisig toga yorip Kirkiz budunug uda
    basdimiz. Kaganin birle Songa yisda süngüsdümüz. Kül
    Tigin Bayirkun[ung ak adgi]r[ig]
    [35] yasinda iken Kirgiza dogru ordu sevk ettik. Mizrak
    batimi kari söküp,Kögmen ormanini asarak yürüyüp Kirgiz
    kavmini uykuda bastik. Kagani ile Songa ormaninda
    savastik. Kül Tigin, Bayirkunun ak aygirina
    36 binip oplayu tegdi. Bir erig okun urti, iki erig udu
    asuru sancdi. Ol tegdükde Bayirkunung ak adgirig
    udlukin siyu urti. Kirkiz kaganin ölürtümüz, ilin altimiz.
    Ol yilka Tü[rgis tapa Altun yisig]
    [36] binip atilarak hücum etti. Bir eri ok ile vurdu, iki eri
    kovalayip takip ederek mizrakladi. O hücum ettiginde,
    Bayirkunun ak aygiri, uylugunu kirarak, vurdular. Kirgiz
    kaganini öldürdük, ilini aldik. O yilda Türgise dogru Altin
    ormanini
    37 toga irtis ögüzüg kece yoridimiz. Türgis budunug uda
    basdimiz. Türgis kagan süsi Bolcuda otca borca kelti.
    Süngüstümüz. Kül Tigin basgu boz at binip tegdi.
    Basgu boz k[.
    [37] asarak, Irtis nehrini gecerek yürüdük. Türgis kavmini
    uykuda bastik. Türgis kaganinin ordusu Bolcuda ates gibi,
    firtina gibi geldi. Savastik. Kül Tigin alni beyaz boz ata
    binip hücum etti. Alni beyaz boz
    38 ] tutuz[i]. Ikisin öze alduzdi. Anda yana kirip
    Türgis kagan buyruki Az tutukug elgin tutdi. Kaganin
    anda ölürtümüz, ilin altimiz. Kara Türgis budun kop
    icikdi. Ol budunug Tabarda ko[nturtumuz? ]
    [38] tutturdu. Ikisini kendi yakalatti. Ondan sonra tekrar
    girip Türgis kaganinin buyruku Az valisini elle tuttu.
    Kaganini orda öldürdük, ilini aldik. Türgis avam halki hep
    tabi oldu. O kavmi Tabarda kondurduk
    39 Sogdak budun iteyin tiyin Yincü ögüzüg kece Temir
    Kapigka tegi süledimiz. Anda kisre Kara Türgis budun
    yagi bolmis. Kengeris tapa bardi. Bizing sü ati toruk
    azuki yok erti. Yablak kisi er[ ]
    [39] Sogd milletini düzene sokayim diye inci nehrini
    gecerek Demir Kapiya kadar ordu sevk ettik. Ondan sonra
    Türgis avam halki hep tabi oldu. O kavmi Tabarda
    kondurduk
    40 alp er bizinge tegmis erti. Antag ödke ökünüp Kül
    Tiginig az erin irtürü itimiz. Ulug süng üs süng üsmis
    Alp Salci ak atin binip tegmis. Kara Türgis budunug
    anda ölürmis. almis. Yana yorip
    [40] kahraman er bize hücum etmisti. Öyle bir zamanda
    pisman olup Kül Tigini az erle eristirip gönderdik. Büyük
    savas savasmis. Türgis avam halkini orda öldürmüs,
    yenmis. Tekrar yürüyüp





  3. Dr Zeynep
    Bayan Üye
    Kuzey yüzü

    Metin

    Tercüme

    1 [] birle Kosu tutuk birle süngüsmis. Erin kop ölirmis.
    Ebin barimin [kali]siz kop kelürti. Kül Tigin yiti otuz
    yasinga. Karluk budun erür barur erkli yagi boldi. Tamag
    Iduk Basda süngüstümüz.
    [1] [ ] ile, Kosu vali savasmis. Askerini hep öldürmüs.
    Evini, malini eksiksiz hep getirdi. Kül Tigin yirmi yedi yasina
    gelince Karluk kavmi hür ve müstakil iken düsman oldu.
    Tamag Iduk Basda savastik.
    2 [Kül] Tigin ol süngüsde otuz yasayur erti. Alp Salci
    [ak]in binip oplayu tegdi. Iki erig udu asuru sancdi.
    Karlakug ölürtümüz, altimiz. Az budun yagi boldi. Kara
    Költe süngüsdümüz. Kül Tigin bir kirk yasayur erti. Alp
    Salci akin
    [2] Kül Tigin o savasta otuz yasinda idi. Alp Saci ata binip
    atilarak hücum etti. Iki eri takip edip kovalayarak
    mizrakladi. Karluku öldürdük, yendik. Az milleti düsman
    oldu. Kara Gölde savastik. Kül Tigin otuz bir yasinda idi.
    Alp Saci akina
    3 binip oplayu tegdi. Az ilteberig tutdi. Az budun anda
    yok boldi. Ecim kagan ili kamsag boltukinda budun ilig
    ikegü boltikinda izgil budun birle süngüsdümüz. Kül Tigin
    Alp Salci akin binip
    [3] binip atilarak hücum etti. Az ilteberini tuttu. Az milleti
    orda yok oldu. Amcam kaganin ili sasdiginda; millet,
    hükümdar ikiye ayrildiginda; Izgil milleti ile savastik. Kül
    Tigin Alp Salci akina binip
    4 o[playu tegd]i. Ol at anda tüs[di]. Izgil [budun] ölti.
    Tokuz Oguz budun kentü budunum erti. Tengri yir
    bulgakin ücün yagi boldi. Bir yilka bis yoli süngüsdümüz.
    Ang ilk Togu Balikda süngüsdümüz.
    [4] atilarak hücum etti. O at orda düstü. Izgil milleti öldü.
    Dokuz Oguz milleti kendi milletim idi. Gök, yer bulandigi
    icin düsman oldu. Bir yilda bes defa savastik. En önce Togu
    Balikta savastik.
    5 Kül Tigin azman akig binip oplayu tegdi. Alti erig
    sancdi. Sü [t]egisinde yitinc erig kilicladi. Ikinti
    Kusalgukda Ediz birle süngüsdümüz. Kül Tigin Az yagizin
    binip oplayu tegip bir erig sancdi.
    [5] Kül Tigin Azman akina binip atilarak hücum etti.
    Alti eri mizrakladi. Askerin hücumda yedinci eri kilicladi.
    Ikinci olarak Kusalgukta Ediz ile savastik. Kül Tigin Az
    yagizina binip, atilarak hücum edip bir eri mizrakladi.
    6 Tokuz erig egire tokidi. Ediz budun anda ölti. Ücünc
    Bo[lcu]da Oguz birle süngüsdümüz. Kül Tigin Azman
    akig binip tegdi, sancdi. Süsin sancdimiz, ilin altimiz.
    Törtünc Cus basinda süngüsdümüz. Türk
    [6] Dokuz eri cevirerek vurdu. Ediz kavmi orda öldü.
    Ücüncü olarak Bolcuda Oguz ile savastik. Kül Tigin Azman
    akina binip hücum etti, mizrakladi. Askerini mizrakladik,
    ilini aldik. Dördüncü olarak Cus basinda savastik. Türk
    7 budun adak kamsatdi. Yablak bo[ldac]i erti. Oza
    [k]elmis süsin Kül Tigin agitip Tongra bir ogus alpagu
    on erig Tong a Tigin yoginda egirip ölürtümüz. Bisinc
    Ezginti Kadizda Oguz birle süngüsdümüz. Kül Tigin
    [7] milleti ayak titretti. Perisan olacakti. Ilerleyip gelmis
    ordusunu Kül Tigin püskürtüp, Tongradan bir boyu, yigit on
    eri Tongra Tigin mateminde cevirip öldürdük. Besinci
    olarak Ezginti Kadizda Oguz ile savastik. Kül Tigin
    8 Az yagizin binip tegdi. Iki erig sancdi. b[alikk]a
    b[as]ikdi. Ol sü anda ö[lti]. Amga korgan kislap yazinga
    Oguzgaru sü tasikdimiz.Kül Tigin ebig baslayu kit[t]imiz.
    Oguz yagi ordug basdi. Kül Tigin
    [8] Az yagizina binip hücum etti. Iki eri mizrakladi, camura
    soktu. O ordu orda öldü. Amga kalesinde kislayip ilk
    baharinda Oguza dogru ordu cikardik. Kül Tigin evin
    basinda birakarak, müdafaa tedbiri aldik. Oguz düsman,
    merkezi basti. Kül Tigin
    9 ögsüz akin binip tokuz eren sancdi, ordug birmedi.
    Ögüm katun ulayu öglerim ekelerim kelingünüm
    kuncuylarim bunca yime tirigi kung boldaci erti, ölügi
    yurtda yolta yatu kaldaci ertigiz.
    [9] öksüz akina binip dokuz eri mizrakladi, merkezi vermedi.
    Annem hatun ve analarim, ablalarim, gelinlerim,
    prenseslerim, bunca yasayanlar cariye olacakti, ölenler
    yurtta yolda yatip kalacaktiniz.
    10 Kül Tigin yok erser, kop ölteci ertigiz. Inim Kül Tigin
    kergek boldi. Özüm sakindim. Körür közüm körmez teg,
    bilir biligim bilmez teg boldi. Özüm sakindim. Öd tengri
    yasar. Kisi ogli kop ölgeli törümis.
    [10] Kül Tigin olmasa hep ölecektiniz. Kücük kardesim Kül
    Tigin vefat etti. Kendim düsünceye daldim. Görür gözüm
    görmez gibi, bilir aklim bilmez gibi oldu. Kendim düsünceye
    daldim. Zamani Tanri yasar. Insan oglu hep ölmek icin
    türemis.
    11 Anca sakindim. Közde yas kelser tida köngülte sigit
    kelser yanduru sakindim. Katigdi sakindim. Iki sad ulayu
    ini yigünüm oglanim beglerim budunum közi kasi yablak
    boldaci tip sakindim. Yogci sigitci Kitany Tatabi budun
    baslayu
    [11] Öyle düsünceye daldim. Gözden yas gelse mani olarak,
    gönülden aglamak gelse geri cevirerek düsünceye daldim.
    Müthis düsünceye daldim. Iki sadin ve kücük kardes
    yegenimin, oglumun, beylerimin, milletimin gözü kasi kötü
    olacak diyip düsünceye daldim. Yasci, aglayici olarak Kitay,
    Tatabi milletinden basta
    12 Udar seng ün kelti. Tabgac kaganda Isiyi Likeng kelti.
    Bir tümen agi altun kümüs kergeksiz kelürti. Tüpüt
    kaganda bölün kelti. Kuriya kün batsikdaki Sogd Bercik
    er Bukarak ulus budunda Enik sengün Ogul Tarkan kelti.
    [12] Udar general geldi. Cin kaganindan Isiyi Likeng geldi.
    On binlik hazine, altin, gümüs fazla fazla getirdi. Tibet
    kaganindan vezir geldi. Batida gün batisindaki Sogd, Iranli,
    Buhara ülkesi halkindan Enik general, Ogul Tarkan geldi.
    13 On ok oglum Türgis kaganda Makarac tamgaci Oguz
    Bilge Tamgaci kelti. Kirkiz kaganda Tardus Inancu Cor
    kelti. Bark itgüci bediz yaratigma bitig tas itgüci Tabgac
    kagan cikani Cang sengün kelti.
    [13] On Ok oglum Türgis kaganindan Makarac mühürdar,
    Oguz Bilge mühürdar geldi. Kirgiz kaganindan Tardus
    Inancu Cor geldi. Türbe yapici, resim yapan, kitabe tasi
    yapicisi olarak Cin kaganinin yegeni Cang general geldi.
    Kuzey-doğu yüzü- Metin

    Kuzey-doğu yüzü- Tercüme

    1 Kül Tigin kany yilka yiti yigirtmike ucdi. Tokuzunc ay
    yiti otuzka yog ertürtümüz. Barkin bedizin bitig tas[in]
    bicin yilka yitinc ay yiti otuzka kop alkd[imi]z. Kül Tigin
    ö[zi?] kirk artuk[i y]iti yasing[a] bulit bust[adi]
    bunca bedizcig Tuygut ilteber kelü[r]ti.
    [1] Kül Tigin koyun yilinda on yedinci günde uctu.
    Dokuzuncu ay, yirmi yedinci günde yas töreni tertip ettik.
    Türbesini, resimini, kitabe tasini maymun yilinda yedinci ay,
    yirmi yedinci günde hep bitirdik. Kül Tigin kendisi kirk yedi
    yasinda bulut cöktürdü Bunca resimciyi Tuygut vali
    getirdi.
    Güney-doğu yüzü- Metin

    Güney-doğu yüzü- Tercüme

    1 Bunca bitig bitigme Kül Tigin atisi Yol[l]ug Tigin
    bitidim. Yigirmi kün olurup bu taska bu tamka kop
    Yol[l]ug Tigin bitidim. Igar oglaning izda taygununguzda
    yigdi igidür ertigiz. Uca bardigiz. Tengr[ide] tirigdekice
    [1] Bunca yaziyi yazan Kül Tiginin yegeni Yollug Tigin,
    yazdim. Yirmi gün oturup bu tasa, bu duvara hep Yollug
    Tigin, yazdim. Degerli oglunuzdan, evladinizdan cok daha
    iyi beslerdiniz. Ucup gittiniz. Gökte hayattaki gibi
    Güney-batı yüzü- Metin

    Güney-batı yüzü- Tercüme

    1 Kül Tigining altunin kümisin agisin barimin tör[t
    bing?] yilk[is]in ayigma Tuygut bu begim tigit yügerü
    teng[ri ] tas bitidim. Yol[l]ug Tigin.
    [1] Kül Tiginin altinini, gümüsünü, hazinesini, servetini, dört
    binlik at sürüsünü idare eden Tuygut bu Beyim prens
    yukari gök tas yazdim. Yollug Tigin.
    Batı yüzü- Metin

    Batı yüzü- Tercüme

    1 Kuridin [S]ogud örti. Inim Kül Tigin ücün öl[ü yitü?]
    isig kücüg birtük ücün Türk Bilge Kagan ayukika inim
    Kül Tiginig küzedü olurtum. Inancu Apa Yargan Tarkan
    atig [b]ilrtim. [An]i ögürt[üm].
    [1] Batidan Sog bas kaldirdi. Kücük kardesim Kül Tigin
    icin, öle yite isi gücü verdigi icin, Türk Bilge Kagani, nezaret
    etmek üzere, kücük kardesim Kül Tigini gözeterek oturdum.
    Inancu Apa Yargan Tarkan adini verdim. Onu övdürdüm.





+ Yorum Gönder