+ Yorum Gönder
Türk Dili ve Kullanımı ve Türkçe Dersi Forumunda Fiile gelen çekim eki Konusunu Okuyorsunuz..
  1. Dr Zeynep
    Bayan Üye

    Fiile gelen çekim eki








    Fiile gelen çekim eki

    FİİLLERİN BİRLEŞİK ZAMANLI (KİPLİ) ÇEKİMİ
    Fiillerin basit zamanlı çekimlerine “idi, imiş, ise” getirilerek yapılır.
    Basit zamanlı fiil: İçinde bir, tane kip eki bulunan fiillere denir.
    Birleşik zamanlı fiil: İçinde iki tane kip eki bulunan fiillere denir.
    fiile-gelen-ekim.jpg

    1. Hikâye Birleşik Zaman (idi)
    Basit zamanlı fiillere “idi” getirilerek yapılır.
    Yürüyorum : şimdiki zaman
    yürüyordum, (yürüyor idim) : şimdiki zamanın hikâyesi

    Az kalsın önümüzdeki kamyona çarpacaktık.
    Çocukken denizden korkardım.

    2. Rivayet Birleşik Zaman (imiş)
    Basit zamanlı fiillere “imiş” getirilerek yapılır.
    Satacak : gelecek, zaman
    satacakmış (satacak imiş) : gelecek zamanın rivayeti

    Niçin gelmediğini söyleyecekmiş.
    Dün bu saatlerde maç izliyormuş.

    3. Şart Birleşik Zaman (ise)
    Basit zamanlı, fiillere “ise” getirilerek yapılır.
    Gelirim : geniş zaman
    gelirsem (gelir isem) : geniş zamanın şartı

    Burada sıkıldıysan, başka bir yere gidebiliriz.
    Kemal’i görürsen, selamımı söyle.

    2. Kişi Ekleri

    Fiillere gelerek hareketin, hangi kişi tarafından yapıldığını belirten eklerdir.
    Kişi eki, kip ekinden sonra gelir.

    “yıkadım” → yıka – dı – m
    1. tekil kişi eki

    Bu örnekte kişi eki “–m”, “yıka–” hareketinin kim tarafından yapıldığını belirtmiştir. Fiile kişi anlamı kazandırmıştır. “yıka–” fiili geçmişte 1. tekil kişi, (ben) tarafından yapılmıştır. Kişi eki, kip ekinden sonra gelmiştir.

    “dökeceksin” → dök – ecek – sin
    2. tekil kişi eki

    Bu örnekte kişi eki “–sin”, “dök–” hareketinin kim tarafından yapıldığını belirtmiştir. Fiile kişi anlamı kazandırmıştır. “dök–” fiili gelecek zamanda 2. tekil kişi (ben) tarafından yapılacaktır. Kişi eki, kip ekinden sonra gelmiştir.

    Kişi ekleri kiplere göre değişir. Türkçede, dört çeşit kişi eki vardır.

    Birinci tip kişi ekleri; geniş zaman, şimdiki zaman, duyulan geçmiş zaman, gelecek zaman ve gereklilik kipleriyle kullanılır.

    1. tekil kişi eki –im 1. çoğul kişi eki –iz
    2. tekil kişi eki –sin 2. çoğul kişi eki –siniz
    3. tekil kişi eki ― 3. çoğul kişi eki –ler

    İkinci tip kişi ekleri; görülen geçmiş zaman, ve şart kipleriyle kullanılır.
    1. tekil kişi eki –m 1. çoğul kişi eki –k
    2. tekil kişi eki –n 2. çoğul kişi eki –niz
    3. tekil kişi eki , ― 3. çoğul kişi eki –ler

    Üçüncü tip kişi ekleri; sadece istek kipiyle kullanılır.
    1. tekil kişi eki , –yim 1. çoğul kişi eki –lim
    2. tekil kişi eki –sin 2. çoğul kişi eki –siniz
    3. tekil kişi eki ― 3. çoğul kişi eki –ler

    Dördüncü tip kişi ekleri; sadece emir kipiyle kullanılır.
    1. tekil kişi eki ― 1. çoğul kişi eki ―
    2. tekil kişi eki ― 2. çoğul kişi eki –in, –iniz
    3. tekil kişi eki –sin 3. çoğul kişi eki –ler

    NOT: Kişi ekleri kiplere göre değişiklik gösterebilir. Aynı kişi anlamı, farklı kiplerde farklı kişi ekleriyle sağlanabilir.
    ,
    yürü – yor – uz yürü – dü – k yürü – y – e – lim
    1. ç.k.e. 1. ç.k.e. 1. ç.k.e.
    (şimdiki zaman kipi) (görülen geçmiş zaman kipi) (istek kipi)

    NOT: Emir kipi dışında tüm kiplerde fiillerin 3. tekil kişi çekimleri eksiz yapılır. Ek olmamasına rağmen fiilde 3. tekil kişi anlamı vardır.

    3. tekil kişi → koşar ( O koşar.) geniş zaman
    3. tekil kişi → koşuyor , ( O koşuyor.) şimdiki zaman
    3. tekil kişi → koştu ( O koştu.) görülen geçmiş zaman
    3. tekil kişi → koşmuş ( O koşmuş.) duyulan geçmiş zaman
    3. tekil kişi → koşacak ( O koşacak.) gelecek zaman
    3. tekil kişi → koşa ( O koşa.) istek
    3. tekil kişi → koşmalı ( O koşmalı.) gereklilik
    3. tekil kişi → koşsa ( O koşsa.) şart
    3. tekil kişi → koşsun ( O koşsun.) emir

    Kişi ekleri, ekfiil (i–) almış ad soylu sözcüklere de gelir.

    Ekfiilin iki görevi vardır: Birinci görevi, ad soylu sözcüklere gelerek onların tıpkı bir fiil gibi işlev görmesini sağlar. Ekfiil almış bir ad, tıpkı bir fiil gibi kip ve kişi ekleriyle çekimlenebilir. İkinci görevi ise, fiillerin basit zamanlı çekimleri üzerine, gelerek onları birleşik zamanlı fiillere dönüştürmektir.

    Ad soylu sözcüklere gelen ekfiil dört kiple çekimlenir: geniş zaman, görülen geçmiş zaman, duyulan geçmiş zaman ve şart.

    Ekfiilin geniş zaman ve duyulan, geçmiş zaman kipleriyle çekimlerinde kişi ekleri şunlardır:

    1. tekil kişi eki –im 1. çoğul kişi eki –iz
    2. tekil kişi eki –sin 2. çoğul kişi eki –siniz
    3. tekil kişi eki ― 3. çoğul kişi eki –ler

    “tembel” sözcüğünü ekfiilin ,geniş zaman kipiyle çekimleyelim.

    tembel – im tembel – iz
    tembel – sin tembel – siniz
    tembel tembel – ler

    Ekfiilin geniş zaman kipiyle çekimi, diğer kiplerle çekiminden farklıdır. Ekfiilin geniş zaman kipiyle çekiminde ekfiil (i–) ve geniş ,zaman eki (–r) kullanılmaz. Bu ekler Eski Türkçe döneminde kullanılırken günümüzde kullanımdan düşmüştür. Günümüzde, ekfiilin geniş zaman çekimi sadece kişi ekleri kullanılarak yapılır.

    “i–” ekfiilinin Eski Türkçedeki biçimi “er–”dir. Ekfiilin geniş zaman çekimi ise “erür” (er–ür) biçimindedir. Konuyu daha iyi kavrayabilmek, için “tembel” sözcüğünü hem Eski Türkçedeki hem de günümüzdeki şekliyle geniş zaman kipiyle çekimleyelim.

    Eski Türkçe Günümüz Türkçesi
    Ad + ekfiil + kip eki + kişi Ad + kişi eki

    tembel er – ür men tembel – im
    tembel er – ür sen tembel – sin
    tembel er – ür tembel
    tembel er – ür biz tembel – iz
    tembel er – ür siz tembel – siniz
    tembel er – ür – ler tembel – ler

    “korkak” sözcüğünü ekfiilin, duyulan geçmiş zaman kipiyle çekimleyelim.

    korkak i– miş – im → korkak – mış – ım
    korkak i– miş – sin → korkak – mış – sın
    korkak i– miş → korkak – mış
    korkak i– miş – iz → korkak – mış – ız
    korkak i– miş – siniz → korkak – mış – sınız
    korkak i– miş – ler → korkak – mış – lar

    Ekfiilin görülen geçmiş ve, şart kipleriyle çekimlerinde kişi ekleri şunlardır:

    1. tekil kişi eki –m 1. çoğul kişi eki –k
    2. tekil kişi eki –n 2. çoğul kişi eki –niz
    3. tekil kişi eki ― 3. çoğul kişi eki –ler

    “şişman” sözcüğünü ekfiilin görülen geçmiş zaman kipiyle çekimleyelim.

    şişman i– di – m → şişman – dı – m
    şişman i– di – n → şişman – dı – n
    şişman i– di → şişman – dı
    şişman i– di – k → şişman – dı – k
    şişman i– di – niz → şişman – dı – nız
    şişman i– di – k → şişman – dı – lar

    “çirkin” sözcüğünü ekfiilin, şart kipiyle çekimleyelim.

    çirkin i– se – m → çirkin – se – m
    çirkin i– se – n → çirkin – se – n
    çirkin i– se → çirkin – se
    çirkin i– se – k → çirkin – se – k
    çirkin i– se – niz → çirkin – se – niz
    çirkin i– se – k → çirkin – se – ler

    NOT :İyelik ekleri ile kişi ekleri birbirine karıştırılmamalıdır.
    İyelik ekleri adlara gelir, kişi ekleri fiillere gelir. İyelik ekleri varlığın kime ya da neye ait olduğunu belirtir, kişi ekleri ise hareketin, kim tarafından yapıldığını belirtir.

    çanta – n dök – tü – n
    ad 2. tekil iyelik eki fiil 2. tekil kişi eki

    “çanta” sözcüğünün türü addır. İyelik, eki ada gelerek, varlığın kime ait olduğunu belirtmiştir. Çanta, ikinci tekil kişiye aittir. “dök–” sözcüğünün türü fiildir. Kişi eki fiile gelerek, hareketin kim tarafından yapıldığını belirtmiştir.








  2. Acil

    Fiile gelen çekim eki isimli yazıya yorum yazın.





  3. Sponsor Bağlantılar
+ Yorum Gönder


fiile gelen çekim ekleri,  fiillere gelen çekim ekleri